Chợ Mới - Khu phố nhỏ của người Hoa
tại xã Ninh Quang, huyện Ninh Hòa

Đường Du Bình

Chợ Mới là địa danh của một khu phố nhỏ của người Tàu ở xã Ninh Quang, huyện Ninh Hòa, cách thị trấn Ninh Hòa vài cây số về hướng Tây. Ông Phan Tiên Giang, người Việt gốc Hoa, mấy đời đã sống tại đây cho biết: Hơn 150 năm năm trước một số người Hoa từ Thị trấn Ninh Hòa lên đây khai thác ruộng đất, đồng lúa phì nhiêu, năm nào cũng được mùa, dân chúng ấm no, ngày càng phát đạt nên người đến đây ngày càng nhiều. Họ xây một ngôi chợ ở giữa, cất phố xá chung quanh mở cửa tiệm buôn bán thành một khu phố của người Tàu. Ngày xưa Chợ Mới rất phồn thịnh, họ mở tiệm buôn bán chạp phô, xuất cảng ngũ cốc. Thuyền buồm của Trung Quốc cập bến Tiên Du mang hàng vải tơ lụa lên chợ Ninh Hòa rồi chuyển lên Chợ Mới bán, ngược lại lái buôn mua ngũ cốc, gỗ quý, trầm kỳ chở về Trung Quốc. Thời phồn thịnh Chợ Mới có đến 4 tiệm thuốc chuyên môn bắt mạch cho toa, bán thuốc Bắc và cao đơn hoàn tán. Sau bao nhiêu biến cố của đất nước, Chợ Mới đã đổi thay toàn diện, kinh tế suy thoái, ngôi chợ biến thành trụ sở của một Hợp tác xã, phố xá đóng cửa tiêu điều, ngày nay Chợ Mới chỉ còn lại vài gia đình người Tàu. Tấm hình này chụp ngày 30 tháng 4 năm 2006 cho thấy chung quanh  khu phố này chỉ còn lại vài căn phố cổ xưa mang bảng hiệu chữ Hoa.

Hồi còn nhỏ, tôi thường theo Má  lên Chợ Mới mua đậu mua bắp gánh về chợ Dinh bán. Có hai đường đi đến Chợ Mới, cả hai đường đều phải đi qua Gò Quít. Từ trung tâm thị trấn Ninh Hòa, đi lên hướng Tây Quốc lộ 21, đến Bình Thành khoảng 2 cây số, rẽ qua bên trái khoảng 2 hay 3 cây số là đến Gò Quít. Rẽ qua phải đi thêm một khoảng đường xa là đến Chợ Mới. Hoặc, từ Quốc lộ 1A đi về hướng Tây xuyên qua thôn Phong Ấp đi thẳng đến Gò Quít và đi thêm nữa là đến Chợ Mới. Gò Quít là nơi tôi sợ nhứt mà người đời thường gọi là Ma Gò Quít. Gò Quít là một vùng hoang dã, đất sỏi, không một cây cao, có nhiều bụi gai thấp, có nhiều nấm mồ hoang nằm rải rác trên một vùng đất rộng lớn. Trước 1954, cứ mỗi lần lính Tây Lê Dương đi tảo thanh Việt Minh ở miệt quê, họ bắn chết một số người Việt Minh, họ mang xác về phơi trước chợ Dinh đối diện nhà của tôi để dằn mặt người địa phương. Sau mấy ngày phơi mưa nắng giữa trời, xác chết sình thối, họ đem những xác này lên Gò Quít chôn.  Mồ mả không tên tuổi, không một người thân nào dám đến nhìn xác đem về chôn cất. Mồ mả không tên tuổi lâu ngày trở thành những nấm mộ hoang, hồn ma vất vưởng vùng Gò Quít ai đi qua cũng phải sợ, nhứt là vào buổi trưa mặt trời đứng bóng.  30 Tháng 4 - 2007, hơn năm mươi mấy năm tôi trở lại đây, nếu không có người anh họ chỉ dẫn tôi không thể nào biết đây là Gò Quít. Tấm hình trên đây cho thấy bốn bề ruộng lúa phì nhiêu, nông dân đang khom lưng gặt lúa chín, hai em mục đồng lùa mấy con bò chen vào ăn rạ. Gò Quít bây giờ có thêm một sân bóng đá cho thanh niên thách đấu. Hôm nay là ngày thách đấu giữa hai đội bóng Ninh Phụng và Hòn Khói (?). Tiếng reo hò cổ võ của khán giả cho thấy trận đấu rất quyết liệt, mọi người phấn khởi vui say theo trận đấu ... đã quên đi cái dĩ vãng đau buồn của Gò Quít...

Nắng vàng hôn nhẹ mấy buồng cau cao nghệu làm tăng vẻ đẹp chiều quê. Một bụi tre già ở đầu ngõ phản chiếu đám mạ non, nhìn tia nắng vàng xuyên qua cửa sổ hôn nhẹ làn môi ai, căn nhà ngói đỏ đầy phong rêu ...yêu thương tràn đầy làm thổn thức lòng người viễn xứ...

Qua khỏi cánh đồng xanh Gò Quít là đến Chợ Mới. Đường vào khu phố nhỏ hẹp, nhìn thẳng phía trước nơi có ngọn cờ đỏ ngày xưa là cái chợ, sau 1975 chánh quyền lấy làm văn phòng Hợp Tác Xã....cửa đóng then gài...

Đây là một căn phố cổ của người Hoa có bảng hiệu chữ Hoa Tường Phát. Lối kiến trúc này có từ cuối thế kỷ 19. Căn nhà này vừa mới sơn. Đứng trước căn nhà này nhìn thẳng vào chúng tôi thấy ba vòng cung, đàng sau của ba vòng cung ở giữa là cửa chính, hai bên là hai cửa sổ làm bằng gỗ Mun rất quý giá. Bên trong căn nhà này có bàn, tủ, ghế, kệ tràng kỷ ...tất cả đều làm bằng gỗ Mun...

Chung quanh khu Chợ Mới giờ còn vài căn phố cũ, căn nhà này nằm bên hông chợ....Cửa nhà đóng khít không thấy bóng dáng chủ nhà...

Đây là căn nhà của bạn tôi...được biết anh ta sanh ra và lớn lên tại căn nhà này. Hiện giờ anh đang ở với mấy đứa con và vài đứa cháu ngoại và cháu nội ...

Tất cả người Hoa sống tại đây mang họ Phan, Hà, Châu và Hàn. Ngày xưa lúc kinh tế phồn thịnh Chợ Mới có đến 4 tiệm thuốc Bắc, mỗi tiệm có thầy bắt mạch cho toa, bán thuốc Bắc và cao đơn hoàn tán, tiệm thuốc Bắc Khánh An Đường này là tiệm thuốc duy nhứt còn hoạt động trong khu phố này....

Sau sự kiện lịch sử 1975 và sau cú sốc Tôm Sú, dân chúng làm ăn thua lỗ nặng, kinh tế xuống dốc khu phố người Hoa  biến đổi toàn diện. Chung quanh khu phố này giờ không còn một tiệm chạp phô hay cafe hủ tiếu...nói chung các tiệm buôn đóng cửa để làm nhà ở. Một số người Hoa bán nhà ra đi không trở lại, một số người đi đi về về làm ăn không nên nỗi, bàn bi-da này là nơi giải trí duy nhất của bà con trong khu phố này...

Ngoài lối kiến trúc cổ xưa, các căn phố của người Hoa có thể nhận thấy một cách dễ dàng, những bảng hiệu tiệm hoặc những tấm sớ cầu chúc gia đình bình an viết bằng chữ Hoa trên vách tường hay trước cửa nhà...

Nói chung cộng đồng người Việt gốc Hoa ở Chợ Mới bây giờ còn rất ít. Ông Phan Tiên Giang cho biết ông sanh ra và lớn lên tại Chợ Mới. Năm nay tuổi thọ của ông rất cao, ông có đến 12 đứa con, 5 trai 7 gái, đứa con út của ông năm nay đã 30 tuổi. Tất cả con cái đã lập gia thất, và  đang sống hạnh phúc tại đây với ông....

Chiều chiều ông xách ghế ra tựa vách tường của Hợp Tác Xã để hứng gió mát hàn huyên với con cháu. Lâu lâu bạn bè đến thăm, ông cũng kéo ra đây ngồi nói chuyện dĩ vãng. Ông Phan hiện giờ là người Hoa cao niên nhứt và thâm niên nhứt tại Chợ Mới, là một nhân chứng lịch sử về người Hoa tại Chợ Mới này..

Em bé mấy tháng tuổi này là cháu nội của ông, là một thành viên mới của cộng đồng người Việt gốc Hoa của Chợ Mới. Em bé có hai giòng máu Việt Hoa. Cháu sanh tại Chợ Mới, mang họ Phan là đời thứ 5 của gia đình ông. Cặp mắt của em bé sáng chói, hướng mắt của em nhìn về một tương lai xán lạn cho Chợ Mới.  Chúng tôi xin cảm ơn ông Phan Tiên Giang đã cho biết thông tin về người Hoa ở Chợ Mới. Kính chúc Ông Thọ tỉ Nam Sơn, Long thể an khang cho toàn thể Gia tộc họ Phan và toàn thể cộng đồng người Việt gốc Hoa ở Chợ Mới.

Đường Du Bình

Bài cùng tác giả

>> Xuân hồi tưởng

>> Một sáng sớm ở Xuân Hòa

>> Quân Nhựt rút khỏi Ninh Hòa

>> Ngược dòng sông Dinh

>> Một thời vang bóng xứ Ninh

>> Cung đàn xưa - Người nghệ sĩ Đường Luồn Cây Thị