Ninh Hoà có bao nhiêu vị Tiến sĩ ?

Danh hiệu Tiến sĩ có thể được xem là học vị cao nhất dành cho người đi học. Ở Việt Nam danh hiệu này đã có hơn 630 năm trước, từ thời Trần Duệ Tông (1374). Không riêng gì ở Việt Nam mà kể cả các nước phương tây, xã hội vẫn dành cho người học cao một vị trí trân trọng. Đúng nghĩa họ là những người tài giỏi, trí tuệ hơn người. Việt Nam đã có một Văn Miếu - Quốc Tử Giám ở Hà Nội dựng bia Tiến sĩ để lưu danh (1306 vị của 82 khoa thi, từ 1442 đến năm 1779).

Nền giáo dục ngày nay có khác. Trường lớp khắp nơi, học trò dập dìu, nhưng sĩ tử đạt đến thứ bậc đỉnh cao này vẫn hiếm. Tỷ lệ Tiến sĩ trên dân số cực bé. Nhiều địa phương kiếm đỏ mắt không thấy một ông. Thường phải tìm và nêu danh họ ở phạm vi quốc gia. Thậm chí ở một vài ngành, số Tiến sĩ chỉ cần một bàn tay để đếm.

Quê hương Ninh Hoà chúng ta từ ngày mở cõi đến giờ vẫn là một địa phương cấp huyện bé nhỏ, không thuận tiện việc học hành. Trước Pháp thuộc ở Ninh Hoà kẻ bần dân nói đến chuyện “sách đèn” là chuyện không tưởng. Chữ nghĩa chỉ có thể gắn liền với con nhà lắm ruộng đất, nhiều quyền lực. Kiếm người biết chữ Nho đã khó, làm gì có được một ông cống, ông nghè. Thời Pháp thuộc nghe nhắc đến người Tây học dân mình đã vội kính nể. Chừng hơn chục người đỗ Primaire xóm làng nức tiếng. Dăm bảy học trò leo đến Diplôme cả xứ Tân Định nghe danh. Tôi chỉ nghe được một ông tú tài Pháp của vùng đất Ninh Hoà mà mãi đến sau 1975 mới gặp mặt.

Đến cuối thập niên 60, tôi may mắn biết và thấy được ông Tiến sĩ đầu tiên của Ninh Hoà vì ở cùng làng Mỹ Hiệp. Nhiều lần ngẩn ngơ nhìn ông đi qua nhà với lòng kính phục.

Những năm cuối thế kỷ 20, “nhân kiệt” của “địa linh” Ninh Hoà bắt đầu nở rộ, khi kinh tế nước nhà khá lên và chuyện học tập được trọng vọng. Qua thế kỷ 21, số Tiến sĩ của Ninh Hoà từ hàng đơn vị leo qua số chục. Con số không nhỏ đối với một huyện lỵ. Điều này là vinh hạnh của quê hương chúng ta. Từ nay người Ninh Hoà có thể ngẩng mặt, tự tin nói chuyện với bạn bè xứ khác rằng - Quê tôi có lắm người học hành, đỗ đạt cao. Đó là những tấm gương, nó phản ảnh xã hội, xác lập một truyền thống tốt đẹp cho lãnh vực giáo dục của Ninh Hoà.

Tôi không khả năng làm điều to lớn như dựng bia Tiến sĩ ở Văn Miếu Hà Nội, nhưng may mắn có nhiều thông tin quê nhà. Tôi sưu tập được danh sách các vị Tiến sĩ của Ninh Hoà, xem nó như “Bảng vàng”, đưa lên web khuyến học cho công chúng chiêm ngưỡng.

Tôi nghĩ rằng những người con ưu tú của Sông Dinh cần được tôn vinh. Học cao biết rộng thường phải làm chuyện đại sự. Nhưng tôi mong các vị Tiến sĩ cũng nên làm những chuyện nhỏ  thiết thực, hữu ích cho quê nhà.

Dương Ninh

Danh sách các Tiến sĩ của Ninh Hoà