Nên ngưng thành lập trường đại học mới

* Kiến nghị thành lập Ủy ban cải cách giáo dục

TT (Hà Nội) - Mong muốn góp phần vào việc chuẩn bị cho cuộc cải cách giáo dục, một số nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đã cộng tác với Quĩ Hòa bình và phát triển thực hiện đề tài nghiên cứu đề xuất chủ trương, chính sách phát triển giáo dục.

Ngày 10-4, hội thảo khoa học lần thứ tư nằm trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu được tổ chức tại Hà Nội. Theo bà Nguyễn Thị Bình - nguyên phó chủ tịch nước, chủ trì hội thảo - nội dung chủ yếu của các hội thảo là tổng hợp ý kiến đóng góp của các nhà giáo, nhà quản lý giáo dục, bổ sung để hoàn thiện bản kiến nghị gửi lên Chính phủ, đồng thời đóng góp với Bộ GD-ĐT trong việc xây dựng chiến lược phát triển giáo dục nhằm chấn hưng nền giáo dục nước nhà.

Bất cập và lạc hậu

Trong bản tập hợp các ý kiến đóng góp của các nhà giáo, nhà quản lý, ông Nguyễn Quang Kính - một thành viên tham gia thực hiện đề tài nghiên cứu - trình bày: Hệ thống giáo dục của VN đang rất bất cập và lạc hậu. Bất cập đối với yêu cầu của cuộc sống hiện tại và càng bất cập đối với yêu cầu phát triển đất nước trong tương lai. Lạc hậu khi so với mô hình giáo dục đã bị các nước loại bỏ, và càng lạc hậu khi so với mô hình giáo dục đang được các nước phát triển tạo lập và hướng tới.

Bản tập hợp ý kiến trên đưa ra những đánh giá cụ thể: qui mô giáo dục tăng nhưng cơ cấu giữa các bậc học, ngành đào tạo còn hình thành tự phát, chưa cân đối theo yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Chất lượng giáo dục đại trà còn thấp, đặc biệt đáng lo ngại là những yếu kém trong phẩm chất đạo đức của một bộ phận không nhỏ học sinh, sinh viên.

Về kiến thức, kỹ năng, cho dù đạt chuẩn mực của chương trình thì phần đông học sinh, sinh viên sau khi tốt nghiệp cũng không đáp ứng được yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì chương trình, sách giáo khoa còn nặng tính hàn lâm, thiếu những kiến thức, kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Cách tổ chức giảng dạy, học tập trong nhà trường chỉ nặng về ghi nhớ máy móc để đáp ứng yêu cầu thi cử...

Nhiều ý kiến thống nhất cho rằng sự bất cập và lạc hậu của hệ thống giáo dục, xem xét đến tận cùng là do sự yếu kém trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành ở từng phần, từng mặt của hệ thống giáo dục quốc dân. Chính sự yếu kém này đã khiến các qui hoạch, kế hoạch, kể cả chiến lược phát triển giáo dục dài hạn chưa gắn với qui hoạch, kế hoạch, chiến lược phát triển kinh tế xã hội, giữa các bộ phận trong hệ thống giáo dục cũng không gắn bó chặt chẽ. Biểu hiện của những bất ổn trên là sự tách rời cơ quan quản lý nhà nước về dạy nghề và cơ quan quản lý nhà nước về GD-ĐT, đặt ra quá nhiều các tỉ lệ có tính vị thành tích, thành lập nhiều trường ĐH, CĐ không đảm bảo chất lượng...

Mỗi tuần có một trường ĐH, CĐ mới!

Theo ý kiến tham gia hội thảo của GS Lâm Quang Thiệp, chỉ trong hai năm 2005-2007 số trường ĐH, CĐ tăng 97 trường, trong đó có 69 trường ĐH. Như vậy tính trung bình một tuần có một trường ĐH, CĐ ra đời. Bên cạnh vấn đề chất lượng không đảm bảo khi số trường ĐH, CĐ mới tăng nhanh, GS Lâm Quang Thiệp chỉ ra "các loại hình trường ĐH đã không đi đúng định hướng":

Các ĐH mở không được củng cố để thực hiện chức năng đào tạo mở và từ xa cho số đông. Qui mô không tăng theo hướng ĐH nghề nghiệp - ứng dụng, trường CĐ cộng đồng, ĐH tư thục. Trong kiến nghị nhằm thay đổi thực trạng bất cập của giáo dục ĐH, GS Lâm Quang Thiệp đề nghị hiện tại "nên ngừng thành lập thêm trường ĐH mới" vì vấn đề tăng qui mô phải xác định lại là tăng ở bộ phận nào.

GS Trần Hồng Quân nhấn mạnh việc cần khuyến khích mở trường tư, khuyến khích liên kết với trường nước ngoài. Để tạo động lực cho giáo dục, GS Quân cho rằng: Nên nghiên cứu khoán việc điều hành các trường công lập cho các tập thể tự chủ, đưa thêm sở hữu tư nhân vào trường công để tăng thêm động lực và sự giám sát hiệu quả hoạt động, xây dựng mô hình quản lý các trường học một cách năng động, dân chủ và minh bạch.

Đổi mới tuyển sinh ĐH, CĐ cũng là khâu liên quan mật thiết đến chất lượng. GS Lâm Quang Thiệp đề nghị: Giữ một kỳ thi quốc gia, nhưng không phải kỳ thi tốt nghiệp phổ thông mà là kỳ thi đánh giá mặt bằng năng lực chung của HS cuối bậc học phổ thông. Thi tốt nghiệp phổ thông nên để các tỉnh lo, tuyển sinh ĐH nên để các trường quyết định sử dụng kết quả nào nhưng phải công khai.

Chỉ có giáo viên của 21 ngành nghề trong gần 200 nghề

Mảng đào tạo nghề cũng đang có nhiều bất cập. Bất cập đầu tiên nhìn thấy là qui mô đào tạo. Theo phần trình bày tại hội thảo của GS Nguyễn Minh Đường, trong 10 năm qua số lượng trường giáo dục nghề nghiệp đã tăng nhưng vẫn rất mất cân đối so với sự phát triển trường ĐH, CĐ. Chất lượng đào tạo chưa đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Nguyên nhân phổ biến là các trường nghề không nắm được thông tin về thị trường lao động từng địa phương trên cả nước, đào tạo kém hiệu quả khi không gắn với nhu cầu của thị trường.

Điều kiện của đào tạo nghề cũng bất cập: chương trình đào tạo lạc hậu, điều kiện thực hành ứng dụng thấp. GS Đường cho biết hàng chục năm qua, các trường sư phạm kỹ thuật của cả nước chỉ có khả năng đào tạo giáo viên cho 21 ngành nghề trong số gần 200 nghề và trên 100 ngành đào tạo tại trường nghề. Đội ngũ giáo viên khó lòng chuẩn hóa. Trong khi giáo viên của 21 ngành nghề bão hòa phải đi làm nghề khác, thì ở một số ngành nghề khác "bói" không ra giáo viên. Chính điều này đã khiến cơ cấu ngành nghề đào tạo không hợp lý. Có những ngành đào tạo không mở được vì thiếu giáo viên.

Không thể bằng lòng với thực trạng bất cập của giáo dục là ý kiến của nhiều nhà giáo dục. Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Bình nhấn mạnh: Vấn đề cần hướng tới là từ thực trạng đã được nêu lên, phải phân tích, đi sâu vào các nguyên nhân để có những ý kiến đóng góp về mặt giải pháp.

TRỊNH VĨNH HÀ

Về trước