Lạm dụng bằng cấp

TT - Có hai thứ thúc đẩy người ta chạy theo bằng cấp. Một là, việc tuyển dụng, xếp lương, đề bạt dựa trên bằng cấp. Hai là, việc xác định thái độ xã hội đối với con người dựa trên bằng cấp. Hai việc này có những yếu tố hợp lý. Tuy nhiên, chúng rất dễ bị lạm dụng. Và mọi sự lạm dụng đều làm phát sinh vấn đề.

Vấn đề trước tiên là áp lực tâm lý khổng lồ đối với tất cả thí sinh và gia đình thí sinh qua mỗi kỳ thi đại học, cao đẳng.

Áp lực này làm tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần và thể chất của họ.

Họ ở đây là hàng chục triệu con người ở khắp mọi miền đất nước. Đó là chưa nói đến những thất vọng xã hội to lớn sau mỗi kỳ thi. Vì việc hỏng thi của đa số thí sinh là điều không thể tránh khỏi, nên những thất vọng xã hội to lớn cũng không thể tránh khỏi.

Vấn đề thứ hai là việc chạy theo bằng cấp làm lãng phí những nguồn lực khổng lồ của đất nước. Việc thi lên thi xuống gây lãng phí; việc chạy điểm, chạy trường, chạy thầy gây lãng phí; việc học lấy bằng theo phong trào gây lãng phí; việc có bằng mà không có kiến thức, kỹ năng gây lãng phí... Lãng phí lớn nhất ở đây là việc chạy theo bằng cấp làm méo mó sự sắp xếp, sử dụng nguồn nhân lực của đất nước theo năng lực và theo sở thích.

Để vượt qua vấn nạn chạy theo bằng cấp bằng mọi giá thì điều quan trọng cần phải làm là xây dựng cho được hệ thống tiêu chuẩn năng lực cho mọi công việc và mọi chức danh (Từ điển năng lực công vụ). Không nên chuẩn hóa cán bộ, công chức theo bằng cấp, mà nên chuẩn hóa họ theo năng lực và sắp xếp công việc cho họ dựa trên năng lực. Năng lực được cấu thành từ kiến thức, kỹ năng và tinh thần thái độ làm việc. Mỗi công việc cần một loại kiến thức và một loại kỹ năng khác nhau. Và công việc nào cũng đòi hỏi sự tận tụy. Ai có đầy đủ kiến thức, kỹ năng và có tinh thần thái độ làm việc tốt phải được sắp xếp, đề bạt. Như vậy, cái cần chạy là kiến thức, kỹ năng chứ không chỉ bằng cấp. Việc chạy để có đủ loại bằng sẽ nhanh chóng được chấm dứt.

Một chiến dịch truyền thông để định hướng giá trị xã hội cũng rất cần thiết. Cần phê phán hiện tượng chạy theo bằng cấp bằng mọi giá, đồng thời cần vinh danh con người dựa trên sự đóng góp cho xã hội, dựa trên tri thức và kỹ năng có thực chứ không phải trên bằng cấp. Cuối cùng, phẩm hạnh chứ không phải bằng cấp làm nên giá trị của con người.

TS NGUYỄN SĨ DŨNG