QUI KHUYEN HOC NINH HOA

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Chúng tôi nhận được bài viết “Văn chỉ Ninh Hòa” của thầy Trần Đình Khôi giữa tháng 7/2008. Dự định bài sẽ đăng lên web Khuyến Học NH dịp tết 2009 - Kỷ Sửu. Nhưng qua sự việc Văn chỉ Vĩnh Xương (150 tuôỉ) ở Nha Trang bị đập bỏ, tháo dỡ để xây trạm y tế, được báo chí nêu vào tháng 10/2008, gây bàng hoàng dư luận, thì việc nhìn nhận lại giá trị Văn chỉ Ninh Hòa lúc này là rất ý nghĩa và có tính thời sự. “Xem người mà ngẫm đến ta” - Với một Văn chỉ Vĩnh Xương đã trở thành bình địa, chúng ta nên mừng và tự hào vì Ninh Hòa có một văn chỉ lâu đời, vẫn tồn tại và đang được xã hội quan tâm.

Trước khi bạn đọc tìm hiểu “Văn chỉ Ninh Hòa”, chúng tôi giới thiệu bổ sung thêm một số vấn để liên quan đến bài viết để hiểu thêm ý nghĩa của văn chỉ :

Nhiều người biết “Văn miếu”, nhưng “Văn chỉ” không mấy ai rõ hoặc mới chỉ được nghe mà chưa thấy.

Văn: Vẻ đẹp, lời văn, có học vấn,… Miếu: đền thờ. Chỉ: cái nền đất.

Văn miếu là đền thờ Đức Khổng Tử tại kinh đô hay tại các tỉnh thành, được xây dựng qui mô lớn. Bên cạnh văn miếu là trường học và thi cử, ở đây thường có bia khắc tên các cử nhân, tiến sĩ nhằm mục đích khuyến học…

Văn chỉ là đền thờ Đức Khổng Tử tại các làng xã hay quận huyện, nếu nó chỉ là cái nền đất, đàn lộ thiên để tế lễ thì gọi là Văn chỉ, nếu có cất nhà thờ, lợp mái thì gọi là Văn từ.

Văn miếu và Văn chỉ thờ đạo học, đạo của Khổng tử  (Khổng giáo), các học trò của ông (72 tiên hiền) và các vị tiên hiền đỗ đạt trong các kỳ khoa cử của địa phương. Không những vậy, nhiều làng dù chưa có khoa bảng cũng vẫn dựng văn chỉ với mục đích trước là thờ đạo học (tri thức), đạo Nho, sau là khuyến khích con cháu cố gắng học hành. Nếu đỗ đạt thì vừa được nhà nước trọng dụng, vừa được dân làng thờ phụng trong văn chỉ làng khi qua đời.

Việc tế lễ thì mỗi năm, tháng hai, tháng tám, tế hai kỳ gọi là Xuân Thu nhị đình. Tùy quan niệm và điều kiện của địa phương có những cách tổ chức khác nhau.

Có nơi cả làng tế, có nơi chỉ người có chân trong hội tư văn mới được dự tế. Đến khi tế tự thì đem cả hào mục, tổng lý và các thầy đồ truyền giáo trong làng vào phối hưởng.

Nhưng nhiều nơi chỉ trọng riêng về đường khoa mục, hễ có đỗ mới được liệt tự, còn như làm quan, dẫu đến Nhất Nhì phẩm mà không có chân khoa mục, cũng không được dự, chỉ đến lúc tế mới đem vào phối hưởng mà thôi.

Năm nào có khoa thi thì cả sĩ tử trong làng hội lại làm lễ kỳ khoa, hoặc cả làng làm lễ, để cầu cho hương thôn được nhiều người hiển đạt.

Khi thi xong, ai được đỗ thì lúc về phải có lễ ra Văn chỉ để tạ ơn tiền hiền.

Một số ít nơi ở Miền Bắc bên cạnh văn chỉ còn có võ chỉ để thờ các quan võ….

(T12/2008 - Dương Ninh)

VĂN CHỈ NINH HOÀ

TRẦN ĐÌNH KHÔI

Một di sản văn hoá ở xã Ninh Bình đã được UBND tỉnh Khánh Hoà công nhận xếp hạng di tích cấp tỉnh  - Hiệu lực từ ngày 06/ 11/ 2006 .

1. Vị trí địa lý:

Văn chỉ Ninh Hoà toạ lạc tại thôn Phước Lý, xã  Ninh Bình, huyện Ninh Hoà tỉnh Khánh Hoà; được xây cất trên một gò đất giữa cánh đồng lúa cách Huyện lỵ Ninh Hòa hiện nay khoảng chừng non 1km về phía tây-tây nam theo đường chim bay và cách dinh Thái Khang cũ khoảng 2km. (Dinh Thái Khang là trụ sở làm việc của ba vị Lưu thủ, Cai bạ và Ký lục trông coi cả hai Phủ Diên Ninh và Thái Khang. Theo nghiên cứu của nhiều người thì Dinh đóng ở vùng thôn Vĩnh Phú mà vị trí trung tâm là trường Tiểu học Pháp Việt cũ).

2. Diện tích:

- Diện tích cả ruộng lẩn đất áng chừng 2500 m2.

- Diện tích xây dựng gồm :

- Hậu cung : 45m2

- Tiền đường: 34 m2

- Nhà đông khoảng : 25 m2

Xưa toàn bộ kiến trúc được bao bọc trong hai vòng thành xây bằng đá quả dưa lấy  ở suối nước. Hiện vòng thành trong chỉ có ở mặt phía trước Văn chỉ, bề ngang dài 15 m hai bên kéo dài ra sau cũng khoảng chừng 15 m tạo thành một sân vuông. Vòng thành ngoài bao bọc toàn bộ diện tích, nay đã sụp hết chỉ còn lại dấu tích là đá xanh nằm lại ở bên dưới. Sau năm 1975, khi cải tạo lại ruộng đất, vì có sự nhầm lẫn nên phần ruộng lúa nằm bên trong bờ thành Văn chỉ đã bị công hữu, diện tích ấy ước chừng 2000 m2.

3. Kiểu dáng kiến trúc :

  - Nhà nội điện còn nguyên kiến trúc một cổ miếu, phần rường cột, kèo vì làm theo kiểu cối gia nguyên.Vách hậu và hai bên đều xây bằng gạch. Mặt trước hoàn toàn bằng gỗ, bốn mái lợp ngói âm dương.

- Tiền đường làm theo kiểu nhà xông, mặt trước để trống, hai mái cũng lợp ngói âm dương.

- Tả vu và hữu vu không còn, cách đây khoảng 20 năm có dựng lại nhà đông lợp ngói móc để mở rộng diện tích sinh hoạt.

4. Năm xây dựng:

Theo đơn khế ruộng đất của Văn chỉ thì Văn chỉ Ninh Hoà xây dựng vào năm 1844 (Thiệu Trị tứ niên). Kết hợp với sử liệu trích trong Đại nam thực lục là quyển biên niên sử của Quốc sử quán triều nhà Nguyễn do Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia -Viện Sử học biên dịch, do nhà xuất  bản Giáo dục in và phát hành năm 2002. Xin trích:

+  Đặt 25 miếu phu cho Văn miếu Bình Khang (Chính biên đệ nhất  kỷ -quyển số VI thực lục về Thế tổ Cao Hoàng đế ( tức vua Gia Long). Năm Nhâm tý - 1792, trang 300 dòng 25.)  - Xin chú thích thêm: năm 1792, vua Gia Long chưa được ngôi, còn là chúa Nguyễn Ánh và đang đánh nhau với nhà Tây Sơn.

 +  Trích đơn hiến đất của thôn Phước Lý : ” .. Sự duyên bổn xã địa phận gò Miếu xứ nhứt khoảnh nội hữu hoang nhàn nhứt sở,đông tây tứ cận… cựu hữu Văn miếu thiết lập tại thử.Thượng thượng niên phụng di miếu vũ hồi tỉnh sùng tự, kỳ Gò Miếu xứ lưu vi hoang nhàn.

Tư, bổn huyện cử nhân, tú tài thừa tỉnh chương trùng tu miếu vũ tại gò miếu bản xã…

Tư cúng tờ.”

Thiệu Trị tứ niên, bát nguyệt sơ ngũ  nhật .

Lý trưởng Mai Văn Bửu

( ký và áp triện)

Xin tạm dịch :

Nguyên tại Gò Miếu địa phận làng chúng tôi có một khoảng đất hoang hoá, đông tây bốn phía giáp … Trước đã có Văn miếu thiết lập tại đây. Hồi những năm về trước ( thượng thượng niên : lúc vua Gia Long mới lên ngôi ) phụng dời miếu vũ về tỉnh thờ phụng cho tôn trọng thì Gò Miếu ấy thành ra hoang nhàn. Nay các cử nhân, tú tài huyện ta thừa hành công văn tỉnh, trùng tu lại ngôi miếu trên nền cũ tại Gò Miếu ở thôn chúng tôi …

Nay làm giấy hiến (đất )

Năm Thiệu Trị thứ tư,tháng 8 ngày mùng 5

Lý trưởng  Mai Văn Bửu

( ký và đóng dấu )

+ Theo Nguyễn Văn Nghệ : Trong Hoàng Việt  nhất thống dư địa chí của Lê Quang Định , cuốn địa chí có thể xem là xưa nhất dưới thời Nguyễn , thì ở phần trạm Hoà Mỹ (phần chữ Hán) có đoạn “Nhị thập tầm chí Toàn Thạnh cự dịch, lưỡng bàng khô thổ, hữu cư dân trù mật, tây biên bát thập tầm tiền triều kí lục dinh tại thử, nhứt bách cửu thập tầm chí cựu Văn Thánh miếu, kim miếu di kiến tại Diên Khánh thành phụng tự” ( Tạm dịch : Hai mươi tầm đến trạm Toàn Thạnh cũ, hai bên đất khô dân cư trù mật, qua hướng Tây 80 tầm là nơi lỵ sở dinh kí lục của tiền triều, đi 190 tầm đến miếu Văn Thánh cũ, nay miếu này đã được chuyển đến thờ tại thành Diên Khánh ...) 

Theo ba căn cứ trên, chúng ta có thể khẳng định rằng: trên khu đất mà Văn chỉ Ninh Hoà đang toạ lạc trước đã có Văn miếu Bình Khang thiết lập trên đó rồi. Đến năm 1803 vua Gia Long  cho dời Văn miếu về Diên Khánh, với lý do dễ hiểu là lỵ sở của dinh Bình Khang đã được dời về đây cho nên Văn  miếu Bình Khang cũ toạ lạc ở Tân Định cũng đươc phụng dời theo. Có lẽ Văn miếu đã được dở ra và chuyển đi phần kết cấu gỗ !? Chính vì vậy mà Gò Miếu còn lại trở nên hoang nhàn và mãi đến 41 năm sau, khi vua Thiệu Trị cho phép huyện Tân Định lập Văn chỉ thì Văn hội ở đây phải xin thôn Phước Lý hiến cúng đất Gò Miếu trở lại. Đây là một phát hiện đáng lưu ý chứng tỏ các chúa Nguyễn đã quan tâm mở mang việc học ở Bình Khang từ rất sớm.

5.Cách bố trí thờ phụng bên trong Văn chỉ :

Bên trong nội điện , chính giữa thờ Thần vị  Chí  Thánh Tiên Sư Khổng tử. Gian  bên trái thờ Tứ phối, gian bên phải thờ Thập Triết, bàn phía tây thờ Lịch đại tiên nho và Lịch đại khoa nho, bàn phía đông thờ Thất thập nhị hiền, phía trước đặt bàn tiền  tế bên trên có tôn trí chân tượng đức Khổng phu tử.

6.Các hoành phi và câu đối :

Từ  trước sân nhìn vào tiền đường, lần lượt:

- Ở hàng bút dưới mái ngói:

 Gian giữa         :       Văn  Thánh  Miếu        (được cẩn bằng mảnh bát)

                                                                                    

 Gian bên trái     :        Ni    sơn   dục     tú     (đắp  nổi)

                                                  

 Gian bên phải   :       Khuyết  lý chung linh (đắp nổi)

                                                         

- Trên hai trụ vôi giữa:

Văn nhược Giang Hà  tuỳ  phường khả  thành Thù Tứ.

                                                   

Thánh như Nhật Nguyệt phổ thiên giai hữu Xuân Thu.

                                             

- Trên hai trụ vôi hai bên :

Tân Định cựu qui mô tọa hướng Bắc Nam lưu vĩnh cữu.

                                         

 Ninh Hòa tân cảnh tượng  Á   Âu phong vũ cộng triêm nhu.

                                             

- Mặt trong của  hàng bút  tiền đường:

Gian giữa          :     Giang Hán thu dương

                                              

Phía bên phải    :     Tổ  thuật Nghiêu Thuấn

                                                

Phía bên trái      :      Hiến chương Văn  Võ

                                                   

- Mặt tiền của nội điện:

Bên trên các cửa, từ trái sang phải :

Địa  sơn  xuyên        Ninh Hoà Văn chỉ       Thiên nhật nguyệt .

                                                        

Trên hai trụ vôi :

Ngưỡng chi  di  cao, toản  chi   di   kiên.

                           

Xuất  hồ  kỳ  loại, bạt  hồ   kỳ   tuỵ.

                       

- Các hoành phi trong nội điện :

Ngưỡng  di  cao

             

Tư vô khiên

     

- Các liễn bảng treo trên các cột gỗ ở trong nội điện:

Hàng ngoài:

 Vạn thế  Đế Vương Sư  công  thùy  thi   thư  lễ  nhạc dịch .

                                                   

 Nhứt thân thiên địa chuẩn đạo  bị  Nghiêu Thuấn Võ Thang Văn .

                                                           

Hàng giữa:

Khả  sỉ,  khả chỉ, khả cửu, khả  tốc  thánh chi   thì   dã.

                                        

Vô   ý,   vô  tất,  vô   cố, vô  ngã   sinh  nhi  tri  chi .

                                

Hàng trong:

Phú hữu túc thành phong thủy cục.

                          

Văn chương kế  xuất đẩu sơn  nhu.

                            

Trong  di  tượng đức Khổng Tử:

Đức phối thiên địa  di  quán  cổ  kim.

                          

Quần Thánh đại  thành Vạn thế sư biểu  .

                             

Ngoài tiền đường còn có hai bảng gỗ khắc phương danh, nơi cư trú và số tiền bằng chữ Nho của quí vị đã đóng góp để xây cất nhà Hội quán Hội Khổng học Ninh Hòa nằm ở cạnh đình làng Mỹ Hiệp lúc trước.

7. Những sinh hoạt ở Văn chỉ:

Ngày nay Nho học suy tàn, các sinh hoạt ở Văn chỉ chủ yếu chỉ là việc hương khói trong các ngày lễ tết. Hàng năm đều tổ chức trang nghiêm theo nghi thức cổ truyền ngày thọ chung của đức Khổng Tử, công việc này đều do các thân hữu đứng ra tổ chức và tự trang trải vì số hoa lợi do ruộng đất của Văn chỉ đem lại không có nữa. Trong khi đó Văn chỉ ngày một hư dột, để gìn giữ di sản quí báu của tiền nhân, họ đã nổ lực đóng góp để tu bổ lại.

Ban quản lý Văn chỉ và thân hữu mong các cơ quan chức năng và chính quyền các cấp quan tâm ủng hộ giữ gìn di tích minh chứng cho truyền thống  hiếu học của tiền nhân, góp phần phát huy đạo đức và giáo dục tinh  thần hiếu học cho thế hệ hôm nay.

Ninh Hòa, ngày 05 tháng 7 năm 2008

BAN QUẢN LÝ VĂN CHỈ

Phó ban thường trực

TRẦN ĐÌNH KHÔI

 

- Sinh hoạt Văn Chỉ Ninh Hòa - Trần Đình Khôi, LTN >>

- Hình ảnh Văn Chỉ Ninh Hòa - Trần Đình Khôi, Lê Thị Nhung >>

 

Về trước

Mọi thông tin về Website xin gởi về webmaster@ninhhoatoday.net