QUI KHUYEN HOC NINH HOA

Tác Giả

Nguyễn Cường quê Xóm Mới - Thị trấn Ninh Hoà. Học Võ Tánh, Đại học Kỹ thuật Phú Thọ. Hiện là kỹ sư công chánh cho Departerment of Transportation, California - USA

Tác Phẩm

*Khoa bảng, Trí thức và Nhân tài Đất Việt:

Kỳ 1, kỳ 2

* Bức Tâm Thư

 * Ngôn ngữ và Trí Tuệ

Kỳ 1, kỳ 2

* Nguồn gốc của Âm Lịch và Tử vi

Kỳ 1, Kỳ 2, Kỳ 3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Khoabảng, Tríthức, và Nhântài ĐấtViệt

(Kỳ 2)

Nguyễn Cường

Trí thức

Nếu ngàynay dânViệt và các dântộc chịu ảnhhưởng của vănhoá Trunghoa, không ngầnngại gì khi xài từ "tríthức" mộtcách phổbiến và rộngrải, thì cũngnên nghĩđến ngườiNhật đã cócông sángtạo ra nó, khi phongtrào canhtân đấtnước bắt họ phải dịchra nhiều thứ sáchvở tài liệu của Tâyphương. Tuynhiên, điềuđángnói là khi ngườiNhật dịch chữ "intellectual" ra "tríthức", họ đã khôngchịu dịch sátnghĩa với từgốc, mà lại diễndịch theonhư cách của họ hiểu! Vôtình hay cốý, tuy khôngđúng và bị sailệch từ gốc, nhưng lại chora một từ mới vừa dễhiểu mà lại kháchínhxác, để nói một trạngthái đặcbiệt trong đờisống tinhthần của conngười: "Trítuệ thường luônluôn trong trạngthái thứctỉnh và làmviệc"! Trong ngônngữ tiếngViệt từ "thức" ở đây nói về trạngthái đang hoạtđộng của tríóc, đóng vaitrò hiểungầm như một "Trạngtừ" (Adverb) và ở thểđộng, hơnlà một danhtừ ở thểtỉnh như nhiều người thườngvẫn hiểunhầm! Thídụ những từ khác như Tâmthức, Ýthức, Tiềmthức, v.v. đều ámchỉ trạngthái đang làmviệc của mộtsố các chứcnăng đặcbiệt trong nãobộ của conngười, dù người đó cóbiết hay khôngbiết, hoặc đang ởtrong trạngthái tỉnh hay mê.

NgườiViệt mình còn đi xahơn để sángchế (nghĩ ) ra một từngữ khác phảnnghĩa, vừa châmbiếm, nhưng cũng rấtđúng cho nhữngai khôngmuốn làm "tríthức" là "tríngủ". Chính nhờcó sựnóichơi tươngphản nhưtrên mà ýnghĩa cuả từ tríthức lại hiệnra mộtcách rõràng nhưlà phảnánh lại nghĩađen của nó!. Dĩnhiên từ "Thức" ởđây có một ýnghĩa rất trừutượng, để nóivề một trạngthái linhđộng thuộcvề tinhthần nhiềuhơn. Một ách tổngquát, từ Tríthức dùngđể nóitới những người mà đầuóc của họ thườngxuyên làmviệc. Hay nóicáchkhác, ngườitríthức luôn tưduy nhiều về một vấnđề nàođó, nhiềuhơnlà mứccầnthiết và đòihỏi của những nhucầu tưduy tốithiểu cho côngviệc làmăn và sinhsống.

Cụthể nếunhư những chuyêngia về khoahọc và kỹthuật, sau giờlàmviệc chỉ locho vợcon nhàcửa và thưgiản, hoặc tìmđến những thúvui tiêukhiển cùng bạnbè cho khỏi "mệtóc", nhấtlà khôngcó một tưduy sángtạo hay bấtcứ sinhhoạt tinhthần nàokhác nhằmvào xãhội bênngoài hay cho cộngđồng nhânloại, thì chắcchắn họ khôngthể được nhìn nhậnlà tríthức. Nhưng đồngthời, cũngcó những nghềnghiệp luôn đượccoi nhưlà nghề của Tríthức như nhàvăn, nhạcsĩ hay kýgiả v.v. Được nhìnnhận là tríthức vì nghềnghiệp đòihỏi họ luônluôn phải sống trong môitrường tưduy để viết sáchbáo hay sángtác, nên dùlà côngviệclàm vì mưusinh kiếmăn, vẫnđược coilà tríthức. Tươngtự nhưvậy cho các chínhtrịgia chuyênnghiệp, các vịdânbiểu hay nghịviên.

Cóthể điđến kếtluận: Một người được coilà tríthức, nếu có nghềnghiệp hay do bảntính tựnhiên, làm những côngviệc thuộcvề tưduy sángtạo và thường chorađời những sảnphẩm tinhthần mớilạ, tuy khôngnhấtthiết phải biếttrước hậuquả sẽ mangđến cho xãhội tốtxấu nhưthếnào.

Nhânđây cũng xin nhắctới một bàiviết rất ngắngọn mới đăng trên mạng của VNNet với đềtài "Suynghĩ về kháiniệm Tríthức". Một vị  giáosư đãcó dùng một địnhnghĩa tươngtự nhưtrên cho tríthức, nhưng thêmvàođó một tiêuchuẩn thứhai là: " Chỉ tônthờ những giátrị tinhthần vĩnhhằng: Chân Thiện Mỹ"! Tuy nghequa rấtcó ấntượng nhưng thậtsự là quá cảmtính, một thóiquen khó bỏ cuả vănhoá Áchâu, khi đặtnặng tiêuchuẩn đạođức mộtcách rất hìnhthức, và dĩnhiên là khôngđúnglúc! Nóicáchkhác, chúngta thậtsự chỉ muốn đitìm một địnhnghĩa đúng cho từ Tríthức, khôngphải cốtình đitìm một sựhân biệt hay sosánh giữa "Tríthức Lươngthiện" và "Tríthức Bấtlương"!

Cụthể sauđây từ giớikhoabảng: Một người đãlà Luậtsư rồi, thì chodù có phạmpháp và bị xãhội lênán tửhình đinữa, ngườiđó vẫnlà Luậtsư. Khôngai cóthể phủnhậnđược cáikhảnăng hànhnghề luậtsư mà tửtội cóđược! Cònnhư nếu phải thêm đủ tiêuchuẩn đạođức như vị GS đã đưara, thì tạisao xãhội có lúc lại "lênán" tríthức, gọi họ với những cáitên xấu như là: Tríthức phòngtrà, Tríthức nửamùa, vv. Chưa nóiđến thắcmắc là dựavào tiêuchuẩn đạođức nào của xãhội, để chođó là Chân, Thiện, hay Mỹ(!?) Còn nhớ khi nhàtranhđấu cho nhânquyền ở NamPhi là ông Mandela bị toà kếtán tùchungthân vì tộibộiphản. Ông đã bị tướcđoạt hết tấtcả danhdự và tàisản, nhưng rồi saucùng cũng khôngai cóthể lấyđiđược cáiconngười Tríthức của ông.

Dựavàotheo địnhnghĩa chung của từ tríthức đã nóitrên, thídụ cụthể rất tiêubiểu cho các thànhphần xãhội sauđây: Thuộc giớitríthức cóthể là những ai có nghềnghiệp như sau: Vănsĩ, Kýgiả, Phóngviên các đàitruyề thông, Nhạcsĩ, Hoạsĩ, Thisĩ, Nhànghiêncứu khoahọc, Chínhtrịgia, Hoạtnáoviên, Tusĩ tôngiáo, Nhàthamvấnxã hội, v.v.

Không thuộc giớitríthức hoặc chưalà tríthức gồmcó tấtcả các chuyêngia về đủ mọi ngànhnghề như: Khoahọcgia, Bácsĩ, Dượcsĩ, Nhasĩ, Kỹsư, Luậtsư, Casĩ, Tàitử điệnảnh, Kịchsĩ v.v. Điềuđángnói và cần giảithích thêm để phânbiệt là, nếu một casĩ hay tàitử điệnảnh chỉ cần xửdụng những năngkhiếu đặcbiệt về thểxác để cahát hay trìnhdiễn lại những gì được soạnra sẳn cho, thì khôngthểnào là tríthức được.

Đasố ngườiViệt dobởi ngôntừ dùngđể diễntả, thường bị nhầmlẫn giữa hai giới Khoabảng và Tríthức. Để minhchứng, xin đơncử thídụ nghề Ykhoa Bácsĩ chẳnghạn. Nếu đem sosánh giữa một Bácsĩ chữatrị cho bệnhnhân the đúng những gì sáchvở đãdạy, cộngthêm với những kinhnghiệm hànhnghề, thì cũng khôngkhácgìmấy nếu đem sosánh với chuyênviên thợmáy "chữabệnh" cho xeôtô. Cũng bắtđầu bằng việcchẩnđoán chođúng bệnhtrạng của xe bằng các thửnghiệm, và nếucần thì phải chữatrị hay "giảiphẩu" để thaythế luôn các bộphận hưhỏng! Tấtcả đều rậpkhuôn theo bàibản mà tàiliệu sáchvở (hay cuốn hướngdẫn kỹthuật) chỉdạy, và thêmvàođó là kinhnghiệm nghềnghiệp. Dĩnhiên, cái khác duyhất chínhlà cơthể conngười phứctạphơn (đòihỏi trínhớ nhiềuhơn) và sinhmạng của conngười quý hơn cáixe nhiều, nên tiềntrảlương cho Bácsĩ cao hơn Chuyêngia sửaxe gấpnhiềulần!

Hiệnnay đangcó những nghiêncứu về chếtạo ngườimáy (Robot-Doc) để làmcôngviệc khám và chữabệnh như một bácsĩ chuyênmôn thôngthường, và đôikhi cóthể còn chora kếtquả chínhxáchơn rấtnhiều vì không bị chiatrí bởi ngoạicảnh. Nhưng dùcho tàigiỏi cáchmấy thì Robot-Doc cũng sẽ khôngđược coi nhưlà một nhà "Tríthức"! Tươngtự nhưvậy cho các nghànhnghề cònlại đã kểtrên, vì thậtsựra, họ chỉ dựavào một yếutố cầnthiết là trínhớ để họ thuộc ài thôi! Cụthể như máyđánhcờ vua "Deep Blue" của hãng IBM. Máy cóthể "tưduy" để đánhthắng hầuhết những taycờ quốctế thượngthặng, nhưng sauhết cũng chỉlà một bộmáynhớ caocấp, khônghơnkhôngkém.

Tómlại, xin ghinhận và khẳngđịnh một điều là một người thuộc giớikhoabảng cóthể khôngphải là tríthức, và đồngthời ngượclại, một ngườitríthức cũng khôngnhấtthiết phải xuấtthân từ giớikhoabảng. Như trườnghợp miềnNam trướcđây có hai nhàhọcgiả Nguyễn Hiến Lê và Vương Hồng Sển. Cả hai ông đều được xãhội côngnhận nhưlà những nhàtríthức tầmcở, nhưng khôngai thuộc vào giớikhoabảng, nghĩalà hai ông không xuấtthân từ các trườngđạihọc chuẩn cấpcao, cũngnhư khôngcó họcvị hay bằngcấp tốtnghiệp đạihọc.

Nhân tài

Saucùng, đâylà từngữ dễhiểu nhưng lại rất dễ bị hiểunhầm nhất, bởi đạia số ngườiViệt thườnghay nghĩrằng những người khoabảng hay tríthức đềulà "Nhântài"! Tạisao lạicó sựnhầmlẫn taihại nóitrên? Câutrảlời là do trong quákhứ, xãhội Việtnam đã chịu quánhiều ảnhhưởng vănhoá của Trunghoa, qua hệthống thicử để tuyểnchọn quanlại caitrị dân. Thời Nhohọc hay Hánhọc xaxưa đó nếu ai có một trínhớ tốt tươngđối, biếtđọc và viếtđược chữHán, chịukhó họcthuộclòng Tứ Thư Ngũ Kinh, thì chắccó nhiều hyvọng thiđậu để ra làmquan caitrị dân, được xãhội trọngvọng và đươngnhiên đượccoi nhưlà một nhântài!

Tuyvậy, hãy thử xétnghiệm thêm một consố thốngkê sauđây: Trongsố hàng trăm Tiếnsĩ cótên khắc trên biađá ở Vănmiếu, có baonhiêu vị đã đểlại chođời được một cuốnsách, vài bàivăn sách hay ítnhất là một vài tậpthơ coiđược, chưanóiđến nộidung có giúpích gìđược cho xãhội haykhông? Cùng một câuhỏi trên cho các vịkhoabảng tânthời ngàyhômnay. Tuy khôngthể sosánh tốtxấu do mỗi xãhội đềucó một tiêuchuẩn riêng và thayđổi theo thờigian, nhưng vấnđề chính trướchết là cầnphải tìm một địnhnghĩa chung cho từ "Nhântài".

Dùng địnhnghĩa sauđây: "Nhântài là người có khảnăng tạora được những sảnphẩm, vậtchất hay tinhthần, cógiátrị cầnthiết và hữuích cho xãhội". Thídụ như số thợmáy chuyênmôn giỏi về máy xeôtô ở VN hiệnnay, chắclà phải ít hơn rấtnhiều sovới con ố củ tấtcả các chuyêngia về ngành Ykhoa cộnglại! Nhưng dámchắc hầuhết ngườiViệt mình luôn có ấntượng chorằng chỉ có Y-Nha-Dược sĩ mới thậtsự là nhântài, còn thợmáyxe dù có tàigiỏi đếnđâu, cũng khôngđược nhìnnhận là nhântài(!?) Một nhầmlẫn thậtsự quá taihại, và cũng chính vìvậy nên xãhội VN chỉbiết coitrọng giớikhoabảng mà thờơ hay khôngbiết quýtrọng nhântài!

Hậuquả taihại cho quanniệm sailầm nóitrên đã chothấy hiệntượng mà nhiều người đãtừng nóiđến là cólắm thầy (dỡ), nhưng thiếu thợ (giỏi) là vậy. Thửxem một nước nghèo và chậmtiến như VN, phải tốn baonhiêu tiềnbạc và côngsức để đàotạo các sinhviên ưutú ratrường chỉ để ngồi bán thuốc hay chothuê bằng, hoặc chỉ để làm cái côngviệc trám, nhổ hay trồng lại mấy cái răng giả, thayvì dùng sựthôngminh của họ làm côngviệc nghiêncứu trong phòngthínghiệm côngnghệ về sinhhoáhọc, để phátminh hay bàochếra những sảnphẩm mớilạ. Trongkhiđó, chỉcần những Ytá hay Ysĩ với trìnhđộ từ 2 hay 4 năm đạihọc, nếu được đàotạo bàibản đúngmức, vẫn cóthể làmcôngviệc chữatrị bệnhnhân thaycho Bácsĩ trong đasố các trườnghợp (trừ giảiphẩu, dạyhọc hay chữatrị các cabệnh phứctạp hơn rấtnhiều). Kinhnghiệm thựctế của xãhội VN chothấy, nếu vôtình tạo cho tâmlý ngườidân quá ấntượng về khoabảng, thìrồi cuốicùng xãhội cũng chỉ chora những nhàkhoabảng màthôi, thayvì là nhântài như mongmuốn! Tómlại theo địnhnghĩa đời thường, nhântài là những người có khảnăng sảnxuất, chorađời những sảnphẩm cầnthiết và cóíchlợi thiếtthực cho cộngđồng xãhội, và cóthể tuỳthuộc cả về hai mặt tinhthần và vậtchất. Thídụ sauđây sẽ làmcho rõhơn các địnhnghĩa trên.

Trởlại thídụ Bácsĩ Ykhoa, mớiđầu họ chỉ thuầntuý là những nhàkhoabảng với cấpbằng và mộtsố các kiếnthức chữatrị bệnh thôngthường được họchỏi từ sáchvở và nhàtrường. Nhưng nếu trongsốđó có ai chịu sinhhoạt phụcvụ cho cộngđồng và xãhội, như viếtbài phổbiến kiếnthức về Yhọc cho đồngnghiệp hay côngchúng, tranhđấu để bảovệ sứckhoẻ cho côngnhân, hay thamgia vào những hoạtđộng chínhtrị và xãhội nóichung, giúpích cho cộngđồng, thì lúcbaâygiờ những vị Bácsĩ nóitrên mớicóthể đượccoi nhưlà Tríthức. Mặtkhác, giảsử đồngthời nếu có ai trongsố các Bácsĩ đó, bỏ côngsức ra làmviệc trong phòngthínghiệm, nghiêncứu, khámphá rađược một loại vikhuẩn mớilạ nguyhiểm cho sứckhoẻ conngười, hay tìmra một phươngpháp mới để địnhbệnh và chữatrị, hay có khảnăng đặcbiệt về ngànhphẩuthuật caocấp v.v, thì lúcbấygiờ mới cóthể đượccoi nhưlà Nhântài. Điều đángchúý trong ngônngữ tiếngViệt là chữ "Nhântài" cũng cóthể hàmchứa ýnghĩa dùng luôn cho "Thiêntài", và nếu có sựkhácbiệt chính ởđây là thiêntài cầnđược huấnluyện và đàotạo íthơn so với nhântài.

Quốcgia hưngvong, thấtphu hữutrách. Thấtphu ởđây chínhlà kẻsĩ thờixưa, hay tríthức thờinay. Thậtvậy, đấtnước thịnh hay suy thì mọi tráchnhiệm đều nằm trên vai của giớitríthức. Bởi một lýdo dễhiểu, tríthức là những người mà trítuệ luônluôn làmviệc theosát với tầmtưduy của thờiđại, nên tríthức phải nhìnthấyrõ và sớmnhất, những nghịchcảnh hay trởngại thăngtiến đlên cho cộngđồng và cho xãhội, trừkhi giớitríthức tự chốibỏ vaitrò củamình. Lịch ử thếgiới trong mấy ngàn năm qua đãđược xácminh rõrệt với những chứngtừ đầyđủ. Hầuhết các cuộcđấutranh chống ngoạixâm, chống các chếđộ phongkiến độctài chuyênchế lạchậu, và nhấtlà chốnglại cườngquyền ápbức, tấtcả đềuđược lãnhđạo bằng tầnglớp tríthức (theo địnhnghĩa) và khônghềcó ngoạilệ.

Mặtkhác, muốncho dângiầunướcmạnh thì quốcgia nào cũng phảicần rấtnhiều cả ba thànhphần nói trên. Nhưng trong hoàncảnh hạnchế về tàinguyên và nhânlực của Việtnam hiệnnay, tưởng cũng cầnphải đặtthành vấnđề ưutiên là nên đàotạo thànhphần nào nhiềunhất: Khoabảng, Tríthức hay Nhântài? Câutrảlời ngắngọn chothấy ngay là trongvòng 10 hay 20 năm nữa, nước Việtnam chắcchắn sẽ cần rấtnhiều nhântài hơnlà cần những nhàtríthức và khoabảng.

Saucùng, có một điều gây bứcxúcnhất cho ngườiviết là saukhi đọc hơn 10 bàiviết đăng trên mạng VNNet, và gần chục bài khác nói về "Nhântài" của VN trong thờigian qua: Hầuhết các tácgiả đều mang tâmtrạng giốngnhư của một người đầubếp làmbánh với cụcbột đãđược chuẩnbị sẳn để trướcmặt, và họ chỉcóviệc trổtài để làmra cáibánh ăn cho thật ngon. Tấtcả hìnhnhư đều quênđi một khâu rất là quantrọng trong việclàmbánh: Làmsao cóđược cụcbột chuẩnbị đầyđủ, với các tiêuchuẩn cầnthiết cho một cái bánh ngon!? Cólẽ đây là thờiđiểm thuậntiệnnhất để nhànước nghĩđến một chiếnlược dàihạn hơnnữa trongviệc giáodục và đàotạo nhântài cho Việtnam. Đólà khôngphải chỉ để tự hàilòng với việcxâydựng được trườngđại học đẳngcấp quốctế, hay tìmra phươngán tốiưu để đàotạo chođược 20.000 tiếnsĩ vào năm 2020! Nhưng quantrọng và ưutiên hơn tấtcả, chínhlà nhànước cầnphải nghĩđến một chiếnlược giáodục tíchcựchơn cho cả triệu embé sắpsửa chàođời, nhằm tạorađược một lựclượng thếhệtrẻ có đầyđủ các phẩmchất cầnthiết, với hyvọng sẽ trởthành những nhântài lỗilạc cho Việtnam trong tươnglai.

Nguyễn Cường

Về trước

   

Mọi thông tin về Website xin gởi về webmaster@ninhhoatoday.net