QUI KHUYEN HOC NINH HOA

Trở về

MỤC LỤC SƯU TẦM BIÊN KHẢO

 

SƯU TẦM

BIÊN KHẢO

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ĐỖ CÔNG QUÝ

 

MỘT VÀI THÚ TIÊU KHIỂN Ở NÔNG THÔN NINH HÒA

(kỳ 1)

 

 

I THÚ ĐI BẮT LƯƠN

1/ CÂU LƯƠN

Đi câu lươn cần chuẩn bị một chiếc đụt lớn, vài mươi con trùn quắn (loại trùn dai màu đen xám to bằng mút đũa) và một cần câu lươn tự chế.     Cần câu lươn tự chế được vót bằng sợi dây mây có bẹ mỏng từ 1,5mm đến 2mm, chiều ngang 4mm, dài 50cm. Phần trên đầu bẹ mây gắn vào thanh tre vót dẹp cắt hình thoi cạnh 3cm, đục 2 lỗ bên trong bề mặt thanh tre, luồn sợi mây bẹ vào và buộc liền đầu bằng dây mây vót mỏng sợi chỉ hay bằng dây dù chỉ, mối mí buộc 3cm.

Lưỡi câu được làm bằng cây chân găm (nan hoa) xe đạp, mài bén nhọn và bẻ cong, có độ lưỡi cong lớn hơn lưỡi câu cá trắng và nhỏ hơn lưỡi câu cá tràu, phần cán lưỡi dài 4cm đến 5cm được buộc chặt bằng sợi chỉ dây dù màu trùn quắn.

Trùn quắn được móc xỏ nguyên con nếu con ngắn, nửa con nếu con trùn dài, xỏ lưỡi câu sao cho ôm gói vào thân trùn .

Hang lươn ở thường ở bờ mương nước ngọt, bờ đìa, bờ ao, bờ ruộng đôi khi ở các bờ sông, ngang mép nước.

Hang lươn được ngụy trang trong các bờ cỏ là những lỗ cỡ to hơn  thân con lươn, đường kính gần bằng 2 hay 3 lần đường kính con lươn, ngoằn nghoèo ngóc ngách.

Kinh nghiệm của người đi câu lươn có thể tìm thấy hang nào có lương hay không có lươn. Hang nào có lươn là khi thấy trước cửa hang có dấu lươn trườn mòn, đôi khi có dấu nước đục, có cả vỏ ốc bươu và trai hay ốc bươu Thái Lan. Lại còn biết hang nào là hang cua đồng và hang nào là hang rắn nước.

Người đi câu lươn dùng ngón trỏ của tay phải rà vào miệng hang và móc banh tròn miệng ra như quả trứng gà, vẹt cỏ chung quanh phòng khi con lươn được giựt ra khỏi hang không có gì để trì níu lại. Đưa dần đầu mồi lưỡi câu có mồi trùn vô theo độ góc nghiêng lượn theo chiều hang, có thể luồn sâu vào lớp đất mép bờ.

Có khi, khi đưa cần câu vào là lươn ăn liền, có thể gặp lúc lươn đói hay lươn chưa một lần bị câu bằng lưỡi nên dễ dàng bắt ăn.

Người câu lươn biết lươn đang ăn và ăn với mức độ nào mới trì giựt. Khi trì giựt phải êm dịu như nâng. Người câu lươn có kinh nghiệm còn biết con  lươn đã ăn dính mép trên hay mép dưới, ăn sâu mép hay mỏng mép dễ bị tét mép sẩy hay là chắc dính câu rồi. Vì lưỡi câu lươn không có ngạnh nên giữa hai thế trì, lươn dính lưỡi trì lại và người kéo trì dần lên. Những con lươn làm hang có rễ cây thường dùng thân cuốn vào rễ cây quá chắt nên người câu thường bị giựt sẩy vì rách mép miệng lươn. Những con lươn làm hang ở vị trí toàn đất, tuy trong hang có đường lài cong lượn nhưng thân không có nơi bám giữ nên dễ dàng bị cần câu kéo lên khỏi hang. Khi kéo lên độ chừng nửa thân lươn, người câu dùng ngón tay giữa của tay trái quéo con lươn theo thế kẹp thẻ, để thân lươn gát 2 đầu ngón trỏ và ngón giữa và ngón giữa quéo dính con lươn lệch cong xương sống con lươn. Con lươn bị câu lúc này chịu thúc thủ và ta chỉ việc đưa con lươn lên khỏi hang hẳn và bỏ vào đụt.

Có con lươn chậm ăn, và người câu luôn phải luồn lách lưỡi câu sâu vào và đưa ra, đưa vào một cách nhịp nhàng để nhử mồi, kích thích lươn ăn. Cách này tạo ảo giác có con mồi đang trước mắt lươn trong hang, cùng lúc ta dùng ngón tay trỏ hay ngón tay giữa còn lại thọc lưng chừng mặt nước và búng thành tiếng kêu lách tách liên tục nhiều lần để khơi gợi lươn ăn. Có khi người câu phát hiện ra hang trống không có lươn thì bỏ đi tìm hang nơi khác.

Có những lúc lươn ăn rỉa, không ăn vị trí có lưỡi câu mà ăn mồi ở cán lưỡi câu, thì mgười câu phải kéo nhử dần lên, đầu lươn nhô cao lên khỏi hang nước từ 5cm đến 7cm, nhưng ta khó mà quéo bắt được, đây là những con lươn khôn .

Nếu lươn ở trong hang và câu không dính thì người câu đành bỏ đi chứ không thể thò tay vào bắt được, vì hang lươn rất sâu, theo hình chữ chi lên xuống, qua lại hay hình chữ U úp ngược và tận sâu thẳm đều có lỗ đuôi thoát. Trong dòng họ lươn, có chạch, chình, rắn nước thì lươn có dịch nhớt được phủ bên ngoài rất trơn,  nên rất khó bắt bộ lươn ở hang. Chỉ có những con lươn ở ruộng bừa cấy mới bắt bộ được.

Lươn câu thường to mập và đủ chất dinh dưỡng, có con lươn to gần hơn cán rựa, dài nửa mét, chỉ cần cỡ 2 - 3  con là có thể làm được một cái lẩu ngon cho cả nhà cùng ăn.

Khi lươn bị bắt ra khỏi nước rất hiền, nếu bỏ trong đụt hầu như bất động, nếu bỏ ngoài đất chỉ bò chậm chạp như tuyệt vọng.

Có cách bắt lươn bộ được phổ biến ở quê tôi vào những mùa sạ mạ hay mạ cấy sau cỡ 7- 8 ngày, lúc các ruộng đã hồi nước trong lại. Người đi bắt lươn chỉ mang theo chiếc đụt, đi dọc các bờ ruộng tìm gần bờ có dấu  lươn nằm trên mặt bùn, dễ phát hiện khi thấy đầu hay đuôi lươn trên mặt bùn, có đường kính chừng ngón tay cái. Nhưng đầu hay đuôi đó chưa chắc là đầu đuôi lươn mà chỉ là vỏ ốc vỏ cua. Người bắt lươn dùng ngón tay luồn dưới thân lươn, con lươn trong hang bùn sẽ bò trườn về phía trước để thoát động, lươn sẽ nằm gọn trong lòng bàn tay phải và tìm cách bắt.

Nếu lươn bị sẩy rớt lại dưới nền ruộng nước và nhủi xuống bùn, người bắt lươn kẹp thẳng năm ngón tay của hai bàn duỗi thẳng và xăm cùng lúc để tìm bắt lại. Xăm bắt là xăm đón chận đầu lươn thế nào cũng bắt lại được con lươn sẩy trong bùn. Khi bắt lại, nâng bổng con lươn lên bằng 2 tay và linh động nâng phần bụng và phần đầu để rồi bỏ vào đụt.

Ở quê tôi lươn trong vụ cấy lúa, vụ sạ lúa rất nhiều và mỗi ngày bắt có thể một đụt đầy hàng trăm con, nhưng trọng lượng lươn bắt ruộng chỉ bằng nửa trọng lượng lươn câu.

Lươn ruộng cấy ít khi làm hang ở giữa ruộng vì loại lươn này đã bỏ bờ ra bùn làm hang nên chỉ thích làm hang ở gần bờ theo tập quán của chúng.

Câu lươn là một nghề có thể chuyên nghiệp, có thể sinh sống được. Đã có nhiều người chọn nghề câu lươn làm nghiệp chính. Họ bắt lươn ở trong huyện và họ còn ra huyện Vạn Ninh bắt lươn ở các cánh đồng nhất là cánh đồng Mỹ Đồng.

       

2/ THÚ ĐI BẮT LƯƠN BẰNG TRÚM

Trúm là một ống tre, dài khoảng trên dưới 1m, có đặt toi bên trong, dùng để bắt lươn, lươn chui vào mà không chui ra được.

 

2.1 CÁCH LÀM ỐNG TRÚM      

Chọn các cây tre cái, loại ruột bên trong có hình ống to, đường kính toàn ống cỡ 12 đến 15cm, tre phải để thật già.

Dùng cưa cắt thân tre từng lóng dài chừng 80cm đến 1,2m, róc gờ nhánh của các mắt. Nếu ta xác định phần đầu gắn toi thì phần đuôi phải cắt cạnh ngoài của mắt đốt. Dùng khoan tay hay dùi lửa dùi nhiều lỗ ở đốt lóng tại đuôi ống và suốt chiều dài thân ống cũng dùi vài lỗ đối xứng, mỗi ống trúm khoan dùi khoảng 10 lỗ.

Ở đầu miệng, dùi 2 lỗ đối xứng xuyên qua trung tâm ống, cách mặt thành miệng 2cm, 2 lỗ này có nhiệm vụ gài chốt khoá toi vào ống trúm.

Dùng chiếc xà ben sắt, dựng đứng ống và chọt thủng thông vỡ các màng mắt trong thân ống..

Đan toi bằng tre vót, nhọn 2 đầu, toi như toi lờ với những sợi là bẹ cỡ 8mm, túm sít từ đầu toi thành hình phễu, dài chừng 10 đến 12cm.

Đặt toi vào miệng đầu ống tre, đặt phễu toi âm vào ống của lóng tre. Vót 1 thanh tre dài 40cm đến 50cm, đầu nhọn đầu tà, xỏ nêm toi cứng vào ống tre. Thế là ta đã làm được một dụng cụ hoàn chỉnh để bắt lươn gọi là TRÚM.

 

2.2 LÀM MỒI NHỬ LƯƠN

Làm mồi nhử lươn phải thoả mãn tính phàm ăn của lươn. Mồi phải có tanh nhưng thơm, trong đó trùn phang là chủ lực. Nếu câu lươn bằng lưỡi câu thì người câu thường dùng trùn quắn, còn đặt trúm thì dùng trùn phang, loại trùn ở dưới đất xốp, cạnh các chỗ ăn  nước, cạnh các hầm phân gia súc và dưới các gốc cây chuối mục già. Khi đào lên có con trùn phang to bằng các ngón tay, dài 20cm, màu nâu óng ánh. Trùn phang khi đào lên mặt đất, trùn sẽ phang chạy nhanh hơn các con trùn khác, nên có tên ấy. Cua đồng tôm, cá, ốc bươu Thái Lan, tép v..v... cũng là mồi để bắt lươn.

Hỗn hợp mồi cần thiêu nướng cho đến khi bốc mùi thơm lừng. Đưa mồi vào trúm trước lúc hoàng hôn, nếu ở các địa điểm đặt trúm xa nhà, phải chuẩn bị vào mồi sớm hơn để mang trúm ra chỗ đặt bẫy trước khi trời tối.

Cứ mỗi trúm, tháo toi ra, đổ vào một chén ăn cơm mồi rồi lắp toi và gài chốt ghim lại. Nếu người đặt trúm không chuyên nghiệp thì chỉ cần cỡ 10 cái trúm là đủ. Nếu là người chuyên nghiệp phải cần 50 cái trúm hay nhiều hơn nữa. Họ di chuyển bằng môtô, có thể có cả lều bạc để căng ngủ qua đêm nơi đặt trúm. Thường một vài người hợp thành 1 tổ tự nguyện, họ cùng nhau đi đánh trúm bắt lươn đêm có thể ở chung nhau ngoài trời, nhậu để qua đêm chờ sáng.

 

2.3 ĐẶT TRÚM BẮT LƯƠN

Trúm không đặt ban ngày chỉ đặt vào ban đêm, nơi ao đầm hoang, bầu, mương, đồng năng, đồng lát nước ngọt, nơi các đìa, bờ ven sông, suối, kênh rạch v...v....

Ở huyện Ninh Hoà có các địa điểm đánh trúm nhiều lươn như Bầu Voi xã Ninh An, đầm lát cuối ngòi Hòn Hèo xã Ninh Đa, Đồng Hương xã Ninh Thượng và vùng xã Ninh Xuân, Ninh Hưng, Ninh Lộc. Đôi khi còn đi xa hơn huyện nhà, vô huyện Diên Khánh hay ra huyện Vạn Ninh. Đánh trúm ở huyện Vạn Ninh thường đánh ở vùng đồng ruộng Mỹ Đồng.

Công việc đặt trúm phải hoàn tất xong trước khi trời tối, đặt trúm ở gần bờ và tầm cạn chừng 30cm nước trở lại và bùn đáy phải lài bằng, nếu dưới nền có cỏ rác phải vẹt cho quang thông mặt nền. Cái trúm này đặt cách trúm kia chừng 10m hơn.

Người đặt trúm cắm nghiêng đầu nhọn 30cm, nơi chốt toi cắm lút xuống bùn để giữ cố định toi đầu, toi đầu phải tiếp mặt bùn theo dáng tiếp tuyến. Ống trúm phải lồi lên mặt nước phần đỉnh chừng 1/4 ống, có mục đích nếu lươn có vào trúm sẽ có không khí để sống cho tới khi thu hồi trúm vào lúc mờ mờ sáng.

Trong tối lươn đi ăn và mồi trùn sẽ dẫn lươn vào trúm. Lươn vào trúm sẽ ăn được mồi nhưng là mồi bẫy nên không thể nào còn bò thoát ra được.

Chừng 4 giờ 30 phút sáng người đi đánh trúm đi thu hồi trúm. Người thu trúm có thói quen lắc trúm trong bóng tối để đoán xem có bao nhiêu lươn trong trúm và có thể độ được gần chính xác. Có lúc lắc xóc không kêu, nhưng trúm quá nặng, cho ta biết trong trúm đầy lươn, số lượng các trúm đầy này sẽ hơn 10 con lớn nhỏ. Sau khi gom thu hồi trúm xong đem về nơi tập kết, bãi trống khô ráo ở gần lều trại, tháo toi ra, rà đổ ụp ra đất, lươn và mồi thoát ra khỏi trúm, bắt lươn bỏ vào đụt lớn hay vào thùng, còn mồi nếu còn bỏ hẳn không dùng lại.

Đôi khi trong trúm lươn còn bắt được cả rắn ở cạn và rắn ở nước, ngay cả rắn mái gầm.

Với giá lươn ngày nay, là mặt hàng thuỷ sản nước ngọt đặc sản, người đi đánh trúm chuyên nghiệp có thể sống dư dã được. Công việc đánh trúm bắt lươn chỉ dành riêng cho cánh đàn ông, phụ nữ và đàn bà không chọn nghề đánh bắt trúm lươn, vì đôi khi và thường xuyên người đi đánh trúm bắt lươn phải ở qua đêm tại hiện trường, ngoài đồng trống.

Cứ mỗi vị trí đánh trúm chỉ đánh 1 lần trong tháng, có thể 1 tháng sau hay nhiều tháng sau mới quay trở lại nơi đánh trúm trước, để đánh trúm trở lại, như thế mới có nhiều kết quả, bắt lươn như mong muốn .

 

II THÚ ĐI CÂU CÁ ĐỒNG

 

Hòa trong niềm đam mê chung với các địa phương nông thôn khác, vùng nông thôn Huyện Ninh Hòa quê tôi, các thiếu niên, thanh niên, trung niên ngay cả các cụ lão niên đều thích đi câu cá.

Những ao, đầm, đìa, mương, rạch, ruộng, ngòi, hồ, sông, suối, vũng sâu, bến nước, ruộng nước, ao nuôi cá cho câu thuê, biển ... là những trường câu cá. Ở vùng nông thôn có sự kết hợp với câu cá giải trí và câu cá bán chuyên nghiệp, chuyên nghiệp để bán lấy tiền và cá câu được sẽ phục vụ cải thiện cho bữa ăn miền đồng. Ngoài đi câu các loại cá nước ngọt, cá nước mặn (ở biển đảo), người đi câu còn đi câu ở vùng nước lợ, nơi tiếp giáp sông Dinh với biển.

Cá sống ở vùng nước ngọt có cá trầu, cá rô, cá trê, cá trắng, cá luối, cá đỏ mang, cá chốt, cá cháy, cá chiên, cá diếc, cá măng, cá nheo, cá sộp, cá ngạnh cá tra, cá trôi, cá ngão, cá chạch, cá trèn, cá sặt, cá lòng tong, cá chình ....

Cá sống ở vùng nước lợ có cá chốt, cá cá kiềm, cá mè, cá rô phi, cá mú, cá hồng lù, cá chẻm, cá trắm cỏ, cá trắm đen, cá trắm mè, cá vượt, cá thoi loi, cá dưa (lạt), cá đuối nhám, cá nheo li, cá nhụ nhét, cá cháy đối, cá hồi, cá ngần, cá lành canh ...

Cá sống ở vùng nước mặn có cá hồng, cá mú dìa, mực, cá nhồng, cá lưỡi trâu thu, cá hố, cá thiều, cá úc, cá sơn, cá heo, cá nhám, cá cờ, cá nục, cá bống, cá chai, cá căng chim, cá đè, cá lạc, cá ngừ, cá sọc dưa gan, cá chù, cá phèn, cá sơn, cá mòi, cá đao...

Ở đây nói về thú đi câu cá đồng của những người dân trong huyện.

 

ĐỖ CÔNG QUÝ

(xem tiếp kỳ 2)

 

Bài cùng tác giả

 

>> Kẹo đường

>> Món bánh ít lá gai Ninh Hòa (kỳ 2)

>> Món bánh ít lá gai Ninh Hòa (kỳ 1)

 

Mọi thông tin về Website xin gởi đến: webmaster@ninhhoatoday.net

ninhhoatoday@yahoo.com