QUI KHUYEN HOC NINH HOA

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Một vị giám khảo ở Ninh Hòa qua các khoa thi triều Nguyễn

Nguyễn Thị Hàn

Đó là ông Nguyễn Xuân Thục - tự Diệu Thụy, hiệu Trang Lượng sinh năm 1763 (quí mùi), người tổng Phước Hà, huyện Quảng Phước, phủ Thái Khang, nay là làng Phước Đa, huyện Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa.

Năm Kỷ Hợi (1799), lúc 16 tuổi, ông theo phò Nguyễn Ánh lên ngàn xuống bể với Đại Tướng Quân Võ Tánh lập được nhiều chiến công rồi thu phục được thành Gia Định. Năm 1802, Gia Long lên ngôi, nhà vua đã phong sắc chiếu cho ông giữ nhiều chức vụ quan trọng: Bộ hữu Tham tri, Kiểm sự Bộ binh rồi thăng Hiệp trấn Thanh Hoa (Thanh Hóa ngày nay).

Ngoài là một võ tướng, ông còn là một quan văn có tư cách đạo đức thanh cao, liêm khiết, mặc dù cũng thường bị các quan lại trong triều dèm pha, bêu rếu . Nhưng dưới triều Minh Mạng, ông vẫn được nhà vua tin dụng và phong sắc cho làm Thượng thư Bộ binh và Thượng thư Bộ lễ, trực tiếp đảm nhận các trọng trách trong các khoa thi Hương, thi Hội đương thời.

Chúng tôi xin trích dịch một số sắc phong mà ông có liên quan đến việc tổ chức các khoa thi nói trên, chủ yếu là dưới triều vua Minh Mạng (1820-1840)

1. Phiên âm:

Chiếu Hộ Bộ Hữu Thanh tri lãnh Gia Định thành Hộ tào sự vụ Thục Thiện Hầu Nguyễn Xuân Thục:Tư khai thiết ân khoa thí kỳ lại nhĩ, kinh chuẩn đình tuyển đặt phái Gia Định thành thí trường Đề Điệu, lãnh trường ấn. Phàm thí trường sự thể chiếu tuân sắc chỉ nội hiệp dữ Giám thí viên phục hành.Giá hệ luân tài thạnh điển, nghi tòng công long tuyển thủ xả thích đáng dĩ xứng sở ủy. Khâm tai ! Đặc chiếu.

Minh Mệnh nhị bát nguyệt sơ thất nhật.

Dịch nghĩa:

 Chiếu cho Thục Thiện Hầu Nguyễn Xuân Thục là Hữu tham tri bộ Hộ, lãnh trông coi Hộ tào tại thành Gia Định:

Nay việc tổ chức cuộc thi ân khoa đã đến gần, đã chuẩn theo tuyển chọn đình thần phái ngươi làm Đề điệu (1) trường thi tại thành Gia Định, cho lãnh ấn tín của trường.

Mọi sự thể ở trường thi đều phải tuân theo sắc chỉ, phải cùng với giám thí(2) thi hành. Việc này liên quan đến phép tắc chọn lựa nhân tài, nên công bằng tuyển lựa, chọn, bỏ thích đáng cho xứng với sự uỷ nhiệm. Kính thay. Đây là đặc chiếu.

Minh Mệnh năm thứ hai, ngày mồng bảy tháng tám.

2. Phiên âm:

Chiếu binh Bộ Thiện Thư Thục Thiện Hầu Nguyễn Xuân Thục:

Tư Hương thí giới kì, đặc phái sung Thừa Thiên trường Đề Điệu, lãnh trường ấn, Phàm thí trường sự thể chiếu tuân sắc chỉ, nội hiệp dữ Giám thị viên phụng hành. Giá hệ luân tài thạnh điển, nghi tòng công lân thuyển, thủ xả thích đáng, dĩ xứng sở uỷ.

Khâm tai.

Dịch nghĩa

Chiếu cho Thuận Thục Hầu Nguyễn Xuân Thục là Bộ Binh Thượng Thư:

Nay đã đến kỳ thi hương, đặc phái ngươi sung là Đề Điệu trường thi Thừa Thiên, nhận lãnh ấn tín của trường. Mọi sự thể ở trường thi đều phải tuân theo sắc chỉ, phải cùng với giám thí thi hành. Việc này liên quan đến phép tắc chọn lựa nhân tài, nên công bằng tuyển lựa, chọn bỏ thích đáng cho xứng với sự ủy nhiệm. Kính thay.Đây là đặt chiếu.

Minh Mệnh năm thứ 6 ngày 17 tháng 6.

3. Phiên âm:

Chiếu Lễ Bộ Thượng Thư Thục Thiện Hầu Nguyễn Xuân Thục:

Khanh chính học luyện đạt tạị sở giản chú. Tư Hội thí giới kỳ, đặc chủng sung thí trường Chánh Chủ Khảo, lãnh trường ấn. Phàm thí sinh sự thể, hội đồng Phó Chủ Khảo, Tri Cử đẳng viên, chiếu tuân điều lệ phụng hành.Thử thứ luân tài thạnh điển yếu nghi bỉnh công chước định, thủ xả thích đáng, vụ đắc thục tài, dụng phó ủy nhiệm chú ý.

Khâm tai

Minh Mệnh thất niên nhị nguyệt thập ngũ nhật.

Dịch nghĩa:

Khanh chính sự học vấn thành thục, đã xét biết. Nay đã đến kỳ thi Hội, đặc biệt chuẩn cho khanh sung là Chánh Chủ Khảo trường thi, lãnh nhận ấn tín của trường. Tất cả sự thể ở trường thi hợp cùng với các viên Phó Chủ Khảo, Tri cống cử chiếu theo các điều lệ để thi hành. Đây là phép tắc lớn để kén chọn người tài, phải công bằng chước định, chọn bỏ thích đáng, cốt để có thực người tài, xứng với lòng hết sức ủy nhiệm của ta. Kính thay.

Minh Mệnh năm thứ 7 ngày 25 tháng hai.

4. Phiên âm:

      Cộng đồng

-Truyền Hộ Bộ Hữu tham tri lãnh Gia Định thành Hộ tào sự vụ Thục Thiện Hầu: Tư trạch sai vi Gia Định thành thí trường Đề điệu, kinh phụng Chỉ chuẩn. Khâm thử.

-Truyền Tri mỗ nhật Khâm sai giám thí Quảng Nghĩa trấn ký lục. Đạt Dĩnh Hầu vũ Huy. Đạt tựụ thành Thục Thiện Hầu nghi phụng lĩnh trí trường Đề điệu chiếu vân nhất đạo.Tân chiếu kế hậu, nhận lĩnh Giám Khảo, Sơ khảo chiếu văn cọng ngũ đạo, phát giao y đẳng viên kỳ lĩnh, nhưng các cụ phẩm phục nghệ Hoàng cung bái mếnh. Tái phụng lĩnh Gia Định thành trường đồng ấn nhất ”Văn hành công khí tiểu phượng đồng ấn nhị, cộng trừ nhất hàm tỏa dược cụ túc, tích hạp chu nê nhất. Lễ Bộ khâm tống sắc chỉ nhất tập chí nhật tựụ trường công vụ như thí trường sự ngật kỳ trường ấn dữ tấu bộ trung quyển nghi phụng giao tạị Giám thí viên lĩnh đệ hồi kinh phục mệnh. Thục Thiện Hầu giữ Giám khảo, Phúc khảo, sơ khảo đẳng viên nhưng lưu tại thành hạt phụng thủ chức sự, truyền văn đáo nhật chiếu nội tuân hành.Tư Truyền:

          Kế

- Chiếu Gia Định thành Chánh Đốc học Hòa Nghĩa Bá Nguyễn Đăng Sở vi Giám Khảo nhất đạo.

- Chiếu Kiến Hưng huyện Tri huyện Quýnh Xuyên Tử Trương Hảo Hợp vi Sơ khảo nhất đạo.

- Chiếu Thuận An huyện Tri huyện Dương Xuyên Tử Đặng Văn Nguyên vi Sơ Khảo nhất đạo

 

-          Chiếu Vĩnh An huyện Tri huyện Tu Chung Tử Hoàng Văn Tú vi Sơ khảo nhất đạo.

         Dịch nghĩa:

         Công đồng

            -Truyền cho Thục Thiện Hầu Hữu Tham tri Bộ Hộ, lãnh công việc Hộ Tào tại thành Gia Định:Nay kính vâng chỉ chuẩn: ”chọn sai phái làm Đề điệu tài trường thi Gia Định.Khâm thử”.

            -Truyền cho biết ngày nào đó Khâm sai Giám thí là ký lục tái Trấn Quảng Nghĩa Đạt Dĩnh Hầu Vũ Huy Đạt đến thành thì Thục Thiện Hầu kính lĩnh một chiếu văn giao làm Đề điệu tại trường thi. Lại nhận lĩnh tất cả 5 chiếu văn kê khai ở sau về việc giao làm Giám khảo, Sơ khảo để phát giao cho các quan chức nhận lĩnh, nhưng họ phải mặc phẩm phục đầy đủ để đến Hoàng cung bái bệnh.

            Lại nhận lĩnh một ấn bằng đồng của trường thi Gia Định, hai ấn vuông nhỏ bằng đồng (khắc chữ) “Văn hành công khí” (ấn công bằng chọn lựa văn chương), đều chứa bên trong hòm có đầy đủ khóa, một hộp thiết mực đóng dấu màu đỏ.

            Bộ Lễ kính chuyển một sắc chỉ đến trường thi để lo công vụ. Còn như xong việc thi, sớ tâu và quyển thi trúng tuyển giao cho viên Giám thí lãnh chuyển về Kinh phụng phục mệnh (3). Thục Thiện Hầu và các viên Giám Khảo, Phúc Khảo, Sơ Khảo (4) vẫn ở lại thành và các hạt để lo chức vụ, khi văn thư truyền đến chiếu theo bên trong để thi hành.

Nay truyền lệnh.

            Kê Khai

-1 tờ chiếu giao cho Chánh Đốc Học thành Gia Định là Nguyễn Đăng Sở làm Giám khảo.

-1 tờ chiếu giao cho Tri huyện huyện Kiến Hưng là Quýnh Xuyên tử Trương Hảo Hợp làm Sơ khảo.

-1 tờ chiếu giao cho Tri huyện huyện Thuận an là Dương Tử Đặng Văn Nguyên làm Sơ khảo.

-1 tờ chiếu giao cho Tri huyện huyện Vĩnh An là Tú Chung Tử Hoàng Văn Tú làm Sơ Khảo.

Đến năm 1828 (Đinh Hợi) mắc phải bệnh phong, ông Nguyễn Xuân Thục xin phép nhà vua cho về an dưỡng và từ trần tại quê nhà vào ngày 26 tháng 5 (nhuần Đinh Hợi), hưởng thọ 65 tuổi.Theo sách Đại Nam Nhất Thống Chí đã xếp Ông thuộc vào những nhân vật của tỉnh Khánh Hòa cho biết bài vị của ông được đưa về thờ ở đền Hiền Lương (Huế) năm Tự Đức thứ 12 (1859)

Gần 200 năm qua, ngôi Lăng Mộ của Ông nằm tại làng Phước Đa, huyện Ninh Hoà, Khánh Hòa đến nay các hoa văn, câu đối chạm khắc tinh xảo mang đường nét nghệ thuật xưa đã dần dần bị thời gian xâm hoại, vỡ nát. Tộc Họ Nguyễn ở làng Phước Đa vần còn lưu giữ 23 bảng sắc phong chiếu dụ của triều đình nhà Nguyễn viết bằng chữ Nho trên vải lụa vàng và cuốn gia phả ghi lại cuộc đời và sự nghiệp của quan Thượng thu Nguyễn Xuân Thục.

(Viết theo sắc phong tộc họ Nguyễn)

(1)          Đề điệu ở trường thi trông coi các lại điển làm việc tại nhà thập đạo, chuyên các việc như cấp phát quyễn thi, đánh số phách, đóng dấu nhật trung… sắp xếp chuyển vào cho nội trường chấm, rồi nhận lại để niêm yết người thi đỗ…

(2)          Giám thí là viên chức trông coi trường thi, kiểm tra đàn hoặc những việc không đúng trường qui, thường cử người ở viện Đô Sát.

(3)          Trước khi nhận lãnh việc thì làm lễ bái mệnh, khi xong việc thì làm lễ phục mệnh.

(4)      Mỗi quyễn thi của thí sinh được nhiều quan trường chấm. Việc chấm thi được phân thành Nội trường và Ngoại trường. Ở Nội trường quan Sơ khảo chấm đầu tiên sau đó chuyễn cho quan Phúc khảo chấm lại, tiếp đến là quan Giám Khảo chấm sau cùng, rồi chuyển đến Ngoại trường để các quan Phân khảo, Chánh Phó chủ khảo chấm lại.

 

Về trước

 

   

Mọi thông tin về Website xin gởi về webmaster@ninhhoatoday.net