QUI KHUYEN HOC NINH HOA

Trở về

MỤC LỤC SƯU TẦM BIÊN KHẢO

 

S Ư U T Ầ M

BIÊN  KHẢO

 

 

 

 

Thành cổ Diên Khánh

Trí Bửu

“Thành cũ điều hiu vách nắng mưa

Phong quang một mảnh bể dâu thừa.

Cờ lau phất gió cung rồng lắp,

Búa nguyệt mài sương ngục thép lưa!

Theo mới bụi lầm xe ngựa mới,

Tìm xưa tro lạnh thiếu am xưa!

Bên hào sen lung chân dừng bước.

Tiếng địch chiều thu trận cúc đưa.”

Thành cổ Diên Khánh là một di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng tại thị trấn Diên Khánh, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa. Thành cổ là nơi đã diễn ra nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Hiện nay, thành cổ Diên Khánh vẫn còn giữ được nét kiến trúc cổ ban đầu, một địa điểm hấp dẫn các du khách đến Khánh Hòa. Thành được xây vào thời nhà Tây Sơn.

Mặt trước cổng thành

Thành cổ Diên Khánh nằm cách thành phố Nha Trang 10 km về phía Tây, bên phải quốc lộ 1. Năm 1793, sau khi Nguyễn Huệ mất, nhà Tây Sơn suy yếu dần. Nguyễn Ánh cùng Võ Tánh và Nguyễn Văn Trương đem quân tiến đánh Diên Khánh. Sau khi đẩy lùi được nghĩa quân Tây Sơn, thấy nơi đây là địa bàn chiến lược quan trọng lâu dài, Nguyễn Ánh quyết xây dựng Diên Khánh thành căn cứ vững chắc, một vành đai phòng ngự kiên cố từ xa.

Mặt sau cổng thành

Diện tích khoảng 36.000 m2, là một quần thể kiến trúc quân sự theo kiểu Vauban, một hình mẫu thành quân sự phổ biến vào thế kỷ 17 18 ở Tây Âu. Tường thành hình lục giác nhưng không đều nhau, có chu vi 2.693 m đắp bằng đất, cao khoảng 3,5m. Trên mỗi cạnh, tường thành lại chia thành nhiều đoạn nhỏ, uốn lượn, nên các góc thành không nhô hẳn ra mà vẫn đảm bảo quan sát được hai bên. Mặt ngoài tường thành gần như dựng đứng, mặt trong có độ thoải và được đắp thành hai bậc, tạo đường vận chuyển thuận lợi ven thành. Các góc thành được đắp nhô ra ngoài, có khả năng quan sát được hai bên. Bên trong mỗi góc được đắp thành một khoảng đất rộng dùng làm nơi trú quân. Mỗi góc thành đều đắp một ụ đất cao khoảng 2 mét dùng để đặt súng đại bác gọi là pháo đài góc, trên thành được trồng nhiều tre hoặc cây có gai. Bên ngoài thành có đào hào sâu từ 3 mét đến 5 mét, rộng từ 20 đến 30m bao quanh, tùy theo địa hình. Dưới lòng hào thường xuyên có nước dẫn từ sông Cái vào và có nhiều chướng ngại vật.

phối cảnh cổng thành, nhìn từ phía sau

Ban đầu thành có 6 cửa (cổng thành), hiện nay chỉ còn 4 cửa Ðông - Tây - Tiền (phía Nam) - Hậu (phía Bắc). Đi từ hướng quốc lộ 1 có một con đường độc đạo nối của Đông và cửa Tây của thành. Con đường chạy vòng bên ngoài thành nối quốc lộ 1 và của Tây có tên là Mã Xá. Đối diện và cách cửa Tây khoảng 200 m, là Nhà thờ Hà Dừa.

Mặt trên tường thành

Hiện tại các cơ quan hành chính của huyện Diên Khánh được đặt trong thành Diên Khánh như: Văn phòng HĐNĐ, UBND huyện Diên Khánh, Phòng Giáo Dục và Đào Tạo, Cơ quan CA... và một sân bóng đá.

Trước đây trong thành có hoàng cung, bên trái là dinh Tuần Vũ, phía sau là dinh Án Sát, sau nữa là dinh Lãnh Binh, phía dưới là dinh Tham Tri, có nhà kho, nhà lao kiên cố. Khi xây xong, thành Diên Khánh do hoàng tử Cảnh và Bá Đa Lộc chỉ huy trấn giữ. Thành Diên Khánh cũng có thời kỳ trở thành tổng hành dinh của nghĩa quân Cần Vương, Khánh Hòa trong những ngày đầu chống Pháp.

Trải qua bao thời kì chiến tranh điêu linh toàn bộ cơ sở của thành cổ Diên Khánh bị suy sụp và trong dân gian cổ thành nổi tiếng có nhiều ma với nhiều giai thoại: ma đùa, ma phá, tình người duyên ma như truyện Liêu Trai…

Năm 1983, thành cổ Diên Khánh, thuộc huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa được Bộ Văn Hóa Thông Tin xếp hạng Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia.

Cảm tác thành cổ thầy giáo Võ Sĩ Quý vịnh thành cố Diên Khánh:

 

Bao đời xây đắp cổ thành nầy

Diên Khánh hành cung triều Nguyễn đây

Thuở trước Tây Sơn vây chiếm giữ

Thời sau Nguyễn Ánh giải trùng xây

Trịnh Phong nghĩa khí bền trời đất

Quý Cáp liệt trung rạng nước mây

Lịch sử khơi nguồn yêu mến gốc

Khách du trầm ngắm nỗi vơi đầy
                                                        

Viết xong, ngày về thăm Diên Khánh 2012

 TB

Bài cùng tác giả