QUI KHUYEN HOC NINH HOA

Trở về

MỤC LỤC SƯU TẦM BIÊN KHẢO

 

S Ư U T Ầ M

BIÊN  KHẢO

 

 

 

THÚ BẪY CHIM CU

 

Trong những thú tiêu khiển của người Khánh Hòa có thú đi bẫy chim cu.

Chim cu cũng gọi là chim gáy, thường làm tổ bằng rơm trên đọt tre cao chót vót, có tiếng gáy “cu cu cu “ nên lấy tiếng gáy đặt tên chim và chỉ có chim trống mới gáy. Chim cu có các loại: Chim  cu cườm hay chim cu gáy, chim cu đất, chim cu lửa (sắc lông đỏ), chim cu xanh (sắc lông xanh), chim cu ngói (lông có màu như ngói), chim cu gấm (lông sắc như gấm)

Lồng nhử chim được ngụy trang bằng lá cây

Người có kinh nghiệm nuôi chim cu chỉ nghe tiếng gáy của nó cũng “đánh giá“ được loại chim cu hay, dở như thế nào. “Con nào gáy cu culà thường sự. Con nào gáy tiếng hai, tiếng ba:Rục cu-cu“, có con gáy đến bốn tiếng, năm tiếng: “Rục cu … cu … cu“. “Rục cu cu, cu cu … cu“, những con  ấy là bạc là vàng, chủ nuôi hãnh mặt khoe mình có con linh điểu…“ ([1]) .

Người kinh nghiệm chơi chim cu nói rằng chim cu gáy tuy hiếu chiến, nhưng rất nhát và nó có bản tính nghi ngờ, đề phòng, khó bắt được. Nó không có bộ phận nào trên thân thể nào làm vũ khí phòng thân, chỉ có tài bay cao, bay xa. Nó không phải là giống chim ham mồi, nên đánh bằng bẫy sập không kết quả. Vì thế, người ta chỉ đánh bắt nó được bằng bẫy lưới và phải có chim cu mồi.

Chim cu mồi là con chim cu nuôi để làm mồi nhử bắt chim cu khác. Chim cu mồi phải là chim cu trống, vì chỉ con trống mới gáy và tiếng gáy của nó lại vang thật xa. Muốn nhử chim cu có kết quả, ngoài con chim cu gáy nhiều, tiếng to, thật hiếu chiến mà còn có những tiêu chuẩn khác. Con chim cu mồi phải có chân lùn và to. Chung quanh hai ống chân có vảy nhỏ đóng dày. Thân mình thon đều. Có đôi mắt tròn, đen láy. Tiếng gáy của chim mồi mời gọi chim cu khác đến phải dài, thanh thoát, vang xa, ít nhất phải nửa cây số. Trong các loại chim cu, chỉ có cu cườm trống là đủ tiêu chuẩn làm chim mồi.

Người chơi chim cu, thích bẫy chim cu rất khó nhọc trong việc chăm sóc chim cu mồi cũng như khi đi đặt bẫy chim cu. Họ phải luôn học hỏi để biết cách chọn giống chim cu cho tốt, đúng tiêu chuẩn, biết cách chăm sóc chim cu mồi, biết cách treo bẫy nhử. Việc chăm sóc chim cu mồi đòi hỏi sự kỹ càng chu đáo nên tục ngữ Nam Bộ có câu: Nuôi như cu cu, tức là nuôi kỹ. nghề chơi cũng lắm công phu.

Người ta bẫy kèo nhử cu bằng lồng nhử cu. Người nhử chim cu treo lồng cu lên nhánh cây để cho chim cu mồi gáy gọi. Treo lồng phải đúng vào nhánh kèo. Nhánh kèo là một nhánh cây nhỏ có kích cỡ bằng ngón tay cái mọc từ nhánh cây lớn, dài từ 5 – 7 tấc. Thân nhánh kèo phải trơn tru, ngoài đọt có vài chiếc lá hay không có cũng được. Lồng cu được ngụy trang bằng cách phủ lên trên một số lá cây, phần trước lồng nơi chim cu rừng bay đến đậu, gáy, cắn đá với chim cu mồi thì không ngụy trang gì cả. Người bẫy nhử cu dùng cây móc đưa lồng cu lên treo phần bên trong nhánh kèo, còn phần bên ngoài nhánh kèo là nơi chim cu rừng bay đến đậu. Nếu treo lồng cu vào chỗ không có nhánh cây dài ra trước mặt lồng thì chim cu rừng sẽ đậu các nhánh cây khác, hoặc bên trên, hoặc phía trái, phải mặt lồng. Chim cu rừng nếu đậu vào các chỗ đó, vì lồng ngụy trang che kín mặt trên và hai bên, nên nó không thấy được sự thách thức của chim cu mồi để nhảy vào cắn đá, gáy mỏi miệng rồi chán nản bay đi.

Lồng nhốt chim cu mồi làm bẫy không giống lồng nuôi chim cu làm cảnh. Lồng bẫy chim cu có 2 phần: phần nhốt con chim cu mồi và phần cho con chim cu rừng đậu vào và mắc bẫy. Phần cho chim cu rừng đậu, có một que gỗ cho chim đậu và một mái sập bằng lưới. Người ta gài bẫy trên que nhỏ để khi chim đậu vào thì mái lưới sập xuống nhốt chim cu vào lồng.

Khi treo lồng lên nhánh kèo xong, chim cu trong lồng bắt đầu gáy. Nghe tiếng gáy của nó người ta nghe thấy có 3 trường canh khác nhau :

Khởi đầu là tiếng gáy có tính mời gọi các chim cu rừng. Âm thanh rảnh rang, kéo dài, ngân xa… Chim cu rừng nghe tiếng gáy gọi liền gáy đáp lại rồi bay đến. Chim cu mồi trong lồng nghe tiếng gáy đáp lại càng hăng say, gáy to và dài hơn để dụ chim cu rừng bay đến cho mau.

Lồng chim nhử chim cu

Khi chim cu rừng bay đến đậu trên nhánh cây khác gần lồng, nó vừa gáy vừa quan sát. Lúc này chim cu mồi đổi sang tiếng gáy thúc, âm thanh dồn dập, không kéo dài lanh lảnh như trước, cốt dụ chim cu rừng bay đến đậu trước mặt. Lúc này, chim cu rừng bay đến đậu trên nhánh cây kèo, cả hai đều nhìn thấy mặt nhau, cách nhau 3 – 4 tấc. Lúc bấy giờ chim cu mồi đổi sang tiếng gáy gù, đồng thời nó xù lông cổ lên, đôi mắt trừng qua nghiêng lại đầy vẻ khiêu khích, như sắp nhảy ra khỏi lồng để đấu nhau. Âm thanh của nó nghe gụ … gụ … gụ …thành chuỗi gấp gãy dài làm cho con chim cu rừng không thể không tức giận. Tuy thế chim cu rừng không nhảy vào sàn lồng ngay mà đứng ngoài nó cũng gáy gù, gáy giục như “diễu võ dương oai“ cố nhử chim trong lồng bay ra đế đấu. Đây là phút hồi hộp nhất của người gác cu. Ngồi trong bụi rậm, phần bị gai châm, sâu kiến bám cắn nhưng vẫn im lìm, không dám gãi mạnh, đôi con mắt chăm chú theo dõi đôi chim, tim đập mạnh. Đúng là - Trên đời có bốn chuyện ngu / Làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu.

Chim cu mồi nếu là con chim hay có thể dùng những “chiêu khiêu khích“ có thể làm chim cu rừng “no mất ngon, gận mất khôn“, nhảy liền vào sàn lồng để quyết một phen tử chiến thì chắc chắn bị sập bẫy. Nhưng cũng có những con chim cu rừng khôn ngoan lão luyện, chỉ đứng ngoài nhảy múa, gáy gù liên hồi để dụ chim cu mồi ra. Suốt cả thời gian dài, không thấy chim cu mồi bay ra, chim cu rừng chán nản, không gáy gù nữa, bay đi. Người nhử chim cu tiếc đứt ruột. Thế nhưng họ vẫn kiên trì, cố nhử vài ngày nữa là bắt được. Đó là con chim cu hay, bắt được nó tập luyện thành chim cu mồi, có người bảo rằng có thể đổi cả trâu hoặc bò. Còn những chim cu rừng nào nhảy vô sàn lồng đá liền sau vài phút con chim cu mồi gáy gù, là những con chim cu rừng dở, bắt được là làm thịt ngay.

Thật sự người gài bẫy bắt chim cu rừng chủ yếu không phải lấy thịt mà tìm thấy một thú vui, có người gọi là thú phong lưu thôn dã. Chui vào bụi rậm hay nằm dưới bóng mát của cây, người gác chim cu thưởng thức được thiên nhiên, ngắm mây trời, đồi núi, cỏ cây và nhất là rất vui thích khi nghe chim cu mồi, chim cu rừng gáy. Người gác cu còn thấy hồi hộp, thấy vui khi bắt được con chim cu rừng hay thất vọng khi con chim cu rừng không bị sập bẫy.

Ở đời có 4 “cái ngu“, trong đó có việc gác cu như người xưa nói qua ca dao, nhưng người gác cu còn có 3 … “cái ngu“ nữa :

“Cái ngu“ thứ nhất là người gác cu hình như cả đời không bắt được chim cu làm thịt để thết đãi vợ con hay bạn bè, mà bỏ bê vợ con, việc nhà để cả ngày đi nhử chim cu, bị vợ con cằn nhằn. Không như người có thú vui đi câu cá, câu nhiều cá thì có thể cải thiện bữa ăn, hay đem bán có tiền chi dụng, được vợ con vui vẻ, bằng lòng. Gia đình người ham mê nhử chim cu lại còn cảnh xào xáo, bất hòa nữa, như mấy con chim như vậy (chim cu mồi) là món nợ đời trong gia đình. Con trẻ rủi động tới là bị đòn nứt thịt; vợ nhà rủi tay làm sẩy thì còn sợ hơn mất vàng thoi ngọc quí …[2] .

“Cái ngu“ thứ hai của người đi gác cu, như đã nói, chui vô bụi bị gai cào, kiến cắn làm hại da thịt mà không dám kêu la, động đậy, lại còn hồi hộp, lo lắng hại cho hệ tim mạch nữa.

“Cái ngu“ thứ ba là khi nghe tiếng chim cu rừng gáy nghe quá hấp dẫn là xách lồng đi dù trời nắng chang chang. Rủi bị bệnh cảm, nằm đó cho vợ con chăm sóc, không tiền đi mượn thì bị chê là đồ lười biếng, không chịu làm ăn kiếm tiền.

Tuy nhiên dù ai có chê bai, người si mê gác cu cũng không thể thoát ra được nỗi đam mê, thích thú này, quên hết cả vợ con, bạn bè, công việc, thời gian và sẵn sàng nhận lấy mấy “cái ngu“ cũng được.

NGÔ VĂN BAN - VÕ TRIỀU DƯƠNG


 


[1] Vương Hồng Sển, Phong lưu cũ mới, NXB. TP. Hồ Chí Minh, 1991, trg 46.

[2] Vương Hồng Sển, sđd, trg 46.

 

Bài liên quan