QUI KHUYEN HOC NINH HOA

Trở về

MỤC LỤC SƯU TẦM BIÊN KHẢO

 

S Ư U T Ầ M

BIÊN  KHẢO

 

 

 

 

 

TRÒ CHƠI DÂN GIAN “BỊT MẮT BẮT DÊ”

 

 

Trẻ con và cả người lớn nữa, xưa kia, ngày mở hội làng cũng thích chơi trò bịt mắt bắt dê. Phan Kế Bính đã miêu tả lại trò chơi này trong “Việt Nam phong tục”: “Làm một cái chuồng rộng, chung quanh bắt gióng cho dê khỏi chạy ra ngoài. Trong thả độ giăm bảy con dê, mỗi chỗ đào một cái hố, và bỏ ngổn ngang các đoạn chuối. Ai vào bắt dê phải bịt mắt cho kỹ, cứ nghe tiếng dê, đuổi theo mà bắt, thỉnh thoảng vấp phải đoạn chuối ngã, hoặc sa vào hố thì thiên hạ lại cười ầm lên, ai bắt được con dê nào thì cho “.

Tranh dân gian Đông Hồ cũng như tranh dân gian Hàng Trống đề có khắc vẽ lại trò chơi bịt mắt bắt dê này, về một trò chơi dân gian quen thuộc của trẻ con cũng như của người lớn ngày trước trong những ngày xuân, ngày Tết. Về mặt mỹ thuật, hai bức tranh có bố cục, màu sắc đẹp, tranh diễn đạt linh động, gây thích thú cho người xem tranh.

“Bịt mắt bắt dê” (tranh dân gian Đông Hồ)

Bức tranh mang tên “Bịt mắt bắt dê” của dòng tranh dân gian Đông Hồ về sinh hoạt xã hội mang nhiều cách nhìn, tâm tư tình cảm cùng những ước mơ nguyện vọng của họ. Tranh diễn đạt rất gần gũi cuộc sống, như trong những trò vui vào những ngày xuân, ngày Tết. Trong bức tranh, nghệ nhân vẽ một đôi trai gái đều khoác áo tơi, quần xắn cao đến gối, cổ chân mỗi người đeo lủng lẳng cái lục lạc (nhạc chuông), mắt bịt kín. Hai người đang lần mò, sờ soạng tìm bắt chú dê con. Con dê cũng khoác áo tơi, cổ đeo lục lạc, đang chạy trốn cuộc rượt bắt của hai người, luôn ngoái đầu về phía sau để lẫn tránh. Trò chơi được bố trí trên một khoảng đất có rào vây quanh. Đặc biệt ở giữa sân có đào một cái hố. Người xem đứng ngoài rào, giơ tay chỉ trỏ. Bên cạnh sân chơi là một cái giàn, trên đó treo những giải thưởng cho người thắng cuộc, chỉ là vài vuông lụa, khăn, yếm, xâu vài quan tiền … Khi chơi, hai người và con dê tìm bắt nhau, theo tiếng sột soạt của áo tơi, theo tiếng lục lạc vang lên, nên người chơi chẳng biết đó là người hay là dê. Vì thế, rất khôi hài, gây tiếng cười thích thú cho người xem là, có khi, hai người ôm nhau vì tưởng là ôm con dê, hay người, dê lọt xuống hố.

Tranh “Bịt mắt bắt dê” (tranh dân gian Hàng Trống)

Trong tranh “Bịt mắt bắt dê” của dòng tranh dân gian Hàng Trống thì có cách diễn đạt khác. Người chơi không phải là người lớn mà là trẻ con. Trong tranh ta thấy sân chơi không được rào giậu, vẽ sáu em nhỏ, trong đó một em bị ngã lăn ra đất (chắc bị dê húc?). Sáu trẻ chỉ có 1 em bịt mắt, không đeo lục lạc, Năm em khác không bịt mắt, theo sau em bịt mắt, kiểu như trò chơi rồng rắn. Con dê không mặc gì cả, không đeo lục lạc như tranh Đông Hồ. Bên cạnh tranh có một mái che, trên đó một người lớn ngồi quan sát, bên cạnh là cái bàn để giải thưởng. Góc tranh có dòng chữ Hán: “Lục hợp đồng xuân” (sáu trẻ cùng chơi xuân). Như vậy đây là trò chơi của trẻ con.

Ngày nay, trò chơi dân gian “bịt mắt bắt dê” cũng còn có nơi tổ chức cho người lớn hay trẻ em chơi. Trong trò chơi có thể là con dê thật (xem ảnh) hay không có con dê nào mà chỉ có người giả làm dê, vừa chạy vừa kêu be be cho người bịt mắt bắt. Nếu “dê” bị bắt thì, hoặc ra khỏi cuộc chơi, hoặc trở thành người bịt mắt để đi bắt dê.

 

  

 

 

chơi trò “Bịt mắt bắt dê” (Ảnh Internet)

 

 

NVB