QUI KHUYEN HOC NINH HOA

Trở về

MỤC LỤC SƯU TẦM BIÊN KHẢO

 

S Ư U T Ầ M

BIÊN  KHẢO

 

 

 

 

THỊ XÃ NINH HÒA GHI DẤU ĐỊA DANH QUA CA DAO KHÁNH HÒA

 

 KỲ 2 (cuối)

 

HÒN ĐỎ NINH HÒA nằm giữa Vũng Nai và Vũng Cổ Cò ngoài vịnh Văn Phong, xã Ninh Phước, thuộc hải phận thị xã Ninh Hòa, có diện tích khoảng 5 km2. Đa phần đá trên hòn có màu vàng sậm, vào buổi sáng sớm hay chiều tà, các khối đá trên hòn chuyển sang sắc hơi đỏ nên có tên ấy. Ở đây có Sở Đầm đăng của những ngư dân hành nghề lưới đăng đánh bắt hải sản trong khu vực này. Hòn có nhiều gành đá sa thạch với nhiều khối đá khổng lồ chồng chất lên nhau tạo nhiều hình tượng đẹp. Trên hòn có Bãi Trường là bãi tắm còn nguyên sơ và còn có miếu Hội Đồng, miếu Cô và miếu Cậu, đặc biệt có miếu thờ Bà Lườn và hang Lỗ Lường. Ngoài ra trên hòn còn có 2 giếng nước ngọt tự nhiên.

Hòn Hèo có song mây, còn vùng Đất Đỏ Ninh Hòa thì có heo rừng. Mây và heo là những đặc sản của vùng Ninh Hòa: Mây Hòn Hèo, heo Đất Đỏ. Heo đây là loại heo rừng, thịt ngon hơn heo rừng các nơi khác. ĐẤT ĐỎ, tên chữ là XÍCH THỐ là tên núi, vùng đất có đất màu đỏ. Có câu ca dao mang đầy tình cảm thương nhớ: Ngó lên ĐẤT ĐỎ cỏ dày/ Nghĩa nhơn thăm thẳm mỗi ngày mỗi xa … 

Còn HÒN DÙ là núi thuộc huyện với huyện Khánh Vĩnh, lấn sang qua thị xã Ninh Hòa ở phía tây nam Dục Mỹ. Hòn Hèo là căn cứ cách mạng trong hai cuộc kháng chiến.

Ở vùng Hòn Khói có một bãi biển là địa điểm du lịch, mang tên DỐC LẾT và đã đi vào ca dao địa phương :

Ai qua DỐC LẾT, NINH DIÊM

Dìu cô gái nhỏ đi thêm mộng đời.

DỐC LẾT thuộc Đông Hải, phường Ninh Hải. Gọi là Dốc Lết, vì trước đây muốn ra tận bãi biển phải đi qua  những “bức tường” cát chắn ngang, cát lún sâu làm chân khó bước, đến lúc mệt nhoài phải “lết” mà đi. Ở đây có hàng dương xanh ngát phủ kín hơn 2,5 km theo chiều dài bờ biển. Bãi biển ở đây với bờ cát trắng mịn, phẳng lỳ, và biển trong xanh, sóng nhẹ. Bờ cát chạy dài ven biển gần 10 km. Đặc điểm bờ biển không sâu, vùng an toàn kéo dài ra khơi có thể dài gần 50 m. Đây là địa điểm du lịch của tỉnh, du khách đến đây để tắm biển, nghỉ ngơi dưới bóng những hàng dừa, hàng dương, hay thưởng thức những món ăn đặc sản của biển như cua, tôm, ghẹ, sò, ốc … còn tươi nguyên. Hiện có 16 nhà nghỉ xây theo lối nhà sàn với đầy đủ tiện nghi cho du khách muốn ở lại đêm.

NINH DIÊM hiện nay là phường, cũng nằm trong khu vực Hòn Khói, nơi sản xuất muối, bán nhiều hải sản tươi và địa danh NINH DIÊM này cũng đi vào nhiều câu ca mang đầy những tình cảm:

- Biển nào bằng biển NINH DIÊM

Có tôm, có cá, có hàng dương xanh.

- Đường NINH DIÊM cong cong, quẹo quẹo

Gái NINH DIÊM chưa ghẹo đã theo

Thò tay ngắt ngọn dưa leo

Để anh lo lễ cưới, đừng theo họ cười.

- Hỡi cô con gái NINH DIÊM

Khoai lang ai trồng mà bột lắm thay ?

- Thưa anh, khoai bột từ lâu

Sao anh hỏi muộn, khéo chừng khoai xơ.

- NINH DIÊM muối mặn tình sâu

Người đi xin chớ để sầu cho ai.

Khánh Hòa nơi nổi tiếng hiều cọp: Cọp Khánh Hòa, ma Bình Thuận và tại Ninh Hòa, nơi Ổ GÀ xưa kia có nhiều cọp lai vãng, nên có câu: Cọp Ổ Gà. Ổ GÀ là tên núi, có tên chữ là núi PHÚ NHƯ, thuộc xã Ninh Đông. Cây cối trên núi rậm rạp nên có cọp nhiều. Vì thế người dân địa phương có lập miếu nhỏ thờ cọp, gọi là miếu thờ Ông Hổ để cầu bình an.

Núi Ổ Gà cũng đã đi vào câu ca:

Ngó lên trên núi Ổ Gà

Ngó xuống VĂN ĐỊNH  thấy ba cô ngoài đồng

Hai cô má đỏ hồng hồng

Một cô da trắng có chồng hay chưa?

VĂN ĐỊNH cũng là một thôn của xã Ninh Đông.

Phường NINH THỦY cũng nằm trong khu vực Hòn Khói, được giới thiệu, mời mọc qua câu ca:

Ai  về thăm quê hương NINH THỦY

Có dừng chân ghé nghỉ vài hôm

Quê mình sản xuất cá tôm

Có dòng mắm ngọt, dùng cơm bình thường.

Ninh Hòa còn có chợ BẾN ĐÒ:

Có ai đi chợ BẾN ĐÒ

Mua giùm tui ít cá bò, cá thu

Chợ Bến Đò nằm tả ngạn sông Dinh Ninh Hòa giữa làng Thuận Lợi và Tân Tế – Hà Liên thuộc phường Ninh Hà, nơi sông Dinh đổ ra đầm Nha Phu, người Pháp thiết lập một bến cảng nhỏ, dân tụ về đây buôn bán rất đông, ngày nay, bến cảng này không còn.

Phường Ninh Đa còn có chợ PHÚ SƠN:

PHÚ SƠN PHÚ SƠN tiên

Đi chợ năm tiền có kẻ chung cho

PHÚ SƠN hay PHƯỚC SƠN là thôn. Thôn Phú Sơn và thôn TÂN KIỀU cùng thuộc phường Ninh Đa có những chế giễu nhau cho vui:

- TÂN KIỀUTÂN KIỀU cùi

Đi chợ bằng gùi đầu đội nón mo.

- PHÚ SƠN ăn cá bỏ đầu

TÂN KIỀU lượm mót xỏ xâu đem về.

Còn ở làng ĐIỀM TỊNH xưa, nay thuộc xã Ninh Phụng có câu:

Tiếng đồn ĐIỀM TỊNH có gan

Hát chơi bốn bữa bầu đàn chạy te

“Bầu Đàn” đây là ông bầu gánh hát bội, có tiếng hát được nhiều đêm. Dân làng Điềm Tịnh thách thức, nếu hát được 7 đêm không nghỉ, sẽ được nhận thưởng, nhưng chỉ hát được có 4 đêm là hết cả sức lực, chạy dài.

Ninh Hòa có SUỐI RÉ cũng là tục danh của làng Phước Thạnh/Phong Thạnh thuộc xã Ninh Lộc, vì ở trên đầu làng có một dòng suối nhỏ phát nguyên từ đầu Hòn Bồ chảy xuống. Gọi Suối Ré vì hai bên bờ có nhiều cây ré mọc. Cây ré loại cây giống như cây riềng. Đặc biệt đất Suối Ré là đất pha cát nên trồng cây khoai lang, củ có chất lượng ngon. Tại chợ Phước Thạnh/Phong Thạnh vào mùa thu hoạch khoai, chợ bán nhiều khoai lang luộc Suối Ré và cũng có nhiều người mua, kể cả những khách bộ hành từ Nha Trang ra, từ Ninh Hòa vô, ngang qua chợ dừng chân nghỉ trưa, cũng đều ghé chợ mua khoai ăn. Đó là loại khoai lang ngon ngọt, món đặc sản của Suối Ré đã đi vào câu ca:

Khoai lang Suối Ré, đậu phụng Hòn Dung

Chàng bòn thiếp mót bỏ chung một gùi

Hồi nào chồng vợ ngọt bùi

Giờ đây chàng nỡ đá cái gùi xuống sông.

Ngoài Suối Ré, Ninh Hòa còn có một thắng cảnh đẹp thu hút nhiều du khách, đó là suối BA HỒ. Suối này đã đi vào câu đố:

Ðá xây núi lấn cùng cây

Mây xây cùng đá

Suối tuôn lã chã

Bóng ngã hình nghiêng

Ai người luyện thạch bổ thiên

Nghìn xưa núi chất còn nguyên đến giờ

Suối BA HỒ ở tại thôn Phú Hữu, xã Ninh Ích, cách QL 1A hai cây số về hướng tây. Gọi là Ba Hồ vì suối có 3 hồ nước tính từ trên xuống. Suối phát nguyên trên đỉnh núi Hòn Sơn, cao 660 m, chảy giữa hai triền núi đá xuống thôn Phú Hữu ở phía bắc, thành sông Phú Hữu, vượt qua cánh đồng rộng, chảy xuống đầm Nha Phu.

Từ chân núi cách 800m, hồ Thứ Nhất. Hồ rộng khoảng 150m2, nằm dưới một thác nước cao chừng 5-6 m. Quanh hồ có những khối đá lớn nhỏ kết thành từng tầng, xen giữa những cổ thụ tàn lá xum xuê. Nước trong hồ len qua kẽ đá, chảy ra ngoài, xuống biền. Ngược lên khoảng 1.000m là tới Hồ Thứ Hai. Mặt hồ phẳng lặng, rộng khoảng 100m2. Ở đây không có thác. Có một khối đá lớn, bằng phẳng như con đập thiên nhiên chắn ngang. Nước từ trên cao chảy xuống thành hai dòng quanh co nhập lại thành hồ, rồi chảy đi. Cách hồ Thứ Hai 4-500 m là đến Hồ Thứ Ba. Hồ nằm dưới chân một ngọn thác chạy lài lài và đổ xuống lòng chảo thành hồ. Hồ không rộng và sâu như Hồ Thứ Nhất, Hồ Thứ Hai. Có những cổ thụ bao quanh hồ, nhiều hoa lan rừng bám vào cây, khoe hương sắc.

Truyền rằng Ba Hồ rất linh thiêng, ngày xưa, dân chúng lên lên hồ lập đàn cầu mưa. Ba Hồ ngày nay là một điểm du lịch của tỉnh, đã được một công ty đầu tư thành khu du lịch sinh thái.

Ngoài ra, người dân Ninh Hòa ngày xưa, thời Pháp thuộc không thể nào quên được tội ác của thực dân Pháp khi chúng giam giữ tại nhà lao có tên là NHÀ LAO MỘT CỌT:

Ở tù mạng một thành hai

Nghe LAO MỘT CỌT ai ai cũng rùng mình

NHÀ LAO MỘT CỌT NINH HÒA ngày xưa nay là địa điểm đài Phát thanh Truyền hình của thị xã, phường Ninh Hiệp. Đây là nhà lao khủng khiếp nhất tại Ninh Hòa thời Pháp thuộc. Tù nhân ở đây không bị đánh đến chết thì cũng bị đem đi bắn. Phụ nữ thì bị hãm hiếp. Nếu tù nhân nào may mắn được tha về thì cũng bị bệnh hoạn, điên khùng. Sở dĩ gọi Nhà lao Một Cọt vì chúa ngục ở đây là người Pháp tên Pháp là Corse, mang hàm Thiếu úy (quan Một).

(Trích KHÁNH HÒA, ĐỊA DANH GHI DẤU QUA CA DAO CỦA MỘT VÙNG ĐẤT)

 

NGÔ VĂN BAN sưu tầm và Biên soạn

 

Bài liên quan