QUI KHUYEN HOC NINH HOA

TRANG THƠ

Thơ mùa thu của Nguyễn Trãi

trong Ức Trai Thi Tập được

dịch và chuyển sang thể lục bát

Dương Anh Sơn

Thu dạ khách cảm (1)

Lữ xá tiêu tiêu tịch tác môn,

Vi ngâm tụ thủ quá hoàng hôn.

Thu phong lạc diệp ky tình tứ,

Dạ vũ thanh đăng khách mộng hồn.

Loạn hậu phùng nhân phi túc tích,

Sầu trung tống mục ngụ càn khôn.

Đáo đầu vạn sự giai hư huyễn,

Hưu luận Phàm vong dữ Sở tồn.

DỊCH THƠ:

Cảm xúc đêm thu nơi đất khách (Bài 1)

Chiếu làm cửa quán gió lay

Ủ tay vào áo, cuối ngày khẽ ngâm.

Gió thu lá rụng tình dâng,

Đèn xanh, khách thả mộng hồn đêm mưa.

Loạn xong, chẳng gặp người xưa,

Nỗi sầu mắt gửi tiễn đưa đất trời.

Cuối cùng muôn việc giả thôi!

Sở còn, Phàm mất dừng rồi bàn chi!

DỊCH NGHĨA:

Quán trọ có chiếu (che) làm cửa, gió thổi vi vu – Vào lúc hoàng hôn, ủ tay vào áo ngâm thơ khe khẽ - Gió mùa thu lá thu rụng rơi gợi nên những tình cảm và những suy nghĩ – Đêm mưa, ngọn đèn lửa xanh khiến khách trọ thả hồn vào giấc mộng – Sau thời loạn, không gặp người quen xưa cũ - Nỗi sầu buồn (nhờ) mắt gửi ở tạm đất trời - Cuối cùng, muôn việc đều là giả tạm - Đừng bàn chuyện Sở còn, Phàm mất nữa.

CHÚ THÍCH:

tiêu tiêu: tiếng ngựa hí, tiếng gió thổi vi vu. (tiêu điều: buồn bã, thê lương)

tịch tác môn: chiếc chiếu ngồi lấy làm màn che cửa.

vi ngâm: ngâm thơ khe khẽ

tụ thủ: tay ở trong ống, tay áo (ủ tay)

ky tình tứ: buôc ràng với những tình cảm phát sinh

thanh đăng: đèn xanh dùng để đọc sách (theo Đào Duy Anh)

phi túc tích: không có người quen xưa cũ

Phàm, Sở: Sách Trang Tử bàn về còn, mất đã viết rằng: nước Phàm không vì nhỏ mà có thể mất và Sở không phải vì lớn mà còn (Sở, Phàm hai nước thời Xuân Thu).

Thu dạ khách cảm (2)

Tây phong hám thụ hưởng tranh tranh,

Diêu lạc thanh bi cửu khách tình.

Hoàng diệp mãn đình thu quá bán.

Thanh đăng hòa vũ dạ tam canh

Bệnh đa cốt sấu miên ưng thiểu.

Quan lãnh thân nhàn mộng diệc thanh.

Nhất niệm tức lai thiên niệm tức

Kê trùng tự thử liễu tương tranh

DỊCH THƠ:

Cảm xúc đêm thu nơi đất Khách (bài 2)

Gió tây cây động rì rào,

Tiếng buồn thương nhớ, nao nao khách này.

Cuối thu vàng lá sân đầy,

Đèn xanh hòa với canh chầy đêm mưa.

Xương gầy, lắm bệnh ngủ thưa,

Quan nhàn, thân rỗi mộng vừa sáng trong.

Thôi lo – ngàn nhớ cũng xong,

Tranh nhau ngừng lại, côn trùng, gà kia.

DỊCH NGHĨA:

Gió tây làm cây lay động vang vọng tiếng xào xạc - Tiếng buồn làm xao xuyến tình cảm người khách ở lâu ngày – Qua nửa mùa thu, lá vàng đã đầy khắp sân - Lúc canh ba, ngọn đèn lửa xanh hòa với cơn mưa đêm - Nhiều bệnh, xương gầy guộc, ít ngủ được - Việc quan rảnh rỗi, thân được nhàn, giấc mộng sáng trong, nhẹ nhàng - Một mối lo nghĩ ngừng lại đi đến ngàn mối lo nghĩ, niềm nhớ cũng sẽ dứt – Con gà và bọn côn trùng từ nay chấm dứt chuyện tranh nhau thôi.

CHÚ THÍCH:

hám: lay động, lung lay

diêu lạc: lay động, xao xuyến, đong đưa, rơi rụng

bi: đau khổ, buồn nhớ, xót xa, đau lòng

cửu khách tình: tình cảm xao xuyến, nao nao của người đi xa lâu ngày.

thanh đăng: xem bài trước. Cũng có nghĩa là đèn leo lét sắp tàn

tam canh: canh ba, lúc trời khuya về sáng.

dạ tam canh: đêm đã vào canh ba

diệc: lại nữa, lại vừa nữa, chẳng những.

tức: thôi, ngừng lại, hơi thở

Kê trùng: thơ Đỗ Phủ: Kê trùng đắc thất vô liễu thời (côn trùng, gà được mất không sao chấm dứt được)

Dương Anh Sơn

Cựu GV TH Ninh Hòa