Cần có chính sách với học sinh nghèo học giỏi

Kỳ thi đại học năm nay đã xuất hiện một hiện tượng thú vị: nhiều học sinh chiếm bảng thủ khoa ở các trường đại học là những học sinh nghèo vượt khó học giỏi. Trong "bảng vàng thủ khoa", học sinh các tỉnh lẻ đã chiếm vị thế áp đảo. Và thêm một điều nữa, là đa số các em học sinh nghèo học giỏi đều đang học ở các trường chuyên.

Về hệ thống trường chuyên, đã có lúc, khi "phong trào luyện gà chọi" phát triển mạnh, những kỳ thi học sinh giỏi quốc gia thành một "cửa" vào thẳng đại học, đã xuất hiện nhiều kiểu "luyện gà" hay "luyện đề" phi sư phạm, thậm chí thiếu trong sáng. "Phong trào" ấy bắt nguồn từ nhiều trường chuyên, khiến cách dạy và học trong các trường này bị đặt thành vấn đề về phương pháp và cả mục đích đào tạo.

Từ khi Bộ GD-ĐT có những thay đổi về quy chế tuyển thẳng vào đại học từ các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, đưa các kỳ thi này trở về với mục đích vô tư của nó nhằm phát hiện những học sinh giỏi, có năng khiếu chuyên biệt từng bộ môn, và mục đích chính không còn là quyết đạt giải quốc gia để được tuyển thẳng vào đại học nữa, thì tình hình đã đổi khác. Các trường chuyên không còn quá chú trọng vào thành tích thi học sinh giỏi quốc gia mà "quên" một điều: kết quả kỳ thi vào đại học mới đánh giá một cách toàn diện thành tích dạy và học của nhà trường. Vì thế, ở nhiều trường chuyên năm nay tỷ lệ thí sinh thi đại học đạt điểm cao chiếm tỷ lệ rất cao. Và đó chính là thành tích của trường chuyên.

Trong số những học sinh chuyên thi đại học đạt điểm cao ấy, có rất nhiều em thuộc diện gia đình nghèo, ở cả nông thôn và thành phố. Những "thủ khoa con nhà nghèo" cũng xuất hiện nhiều hơn hẳn mọi năm. Điều đáng mừng ấy lại đi kèm một điều đáng lo: có quá ít trường chuyên trong nước có chính sách cụ thể nhằm khuyến khích học sinh nghèo học giỏi. Chính sách miễn toàn bộ chi phí học tập (trong đó có học phí) và "cấp lương" cho học sinh chuyên học giỏi như ở trường chuyên Lê Quý Đôn (Đà Nẵng) tới giờ vẫn là "hiện tượng cá biệt" trong "cộng đồng trường chuyên" cả nước.

Vẫn biết, chính sách khuyến khích ấy tùy thuộc vào nguồn ngân sách địa phương, nhưng không hẳn cứ địa phương nào GDP cao, thu ngân sách hằng năm cao là có được chính sách khuyến khích học sinh giỏi, nhất là học sinh nghèo. Đã nhiều năm chủ trì một quỹ học bổng nhỏ cho một trường PTTH, tôi biết, số học sinh nghèo học giỏi thực ra không có quá nhiều để địa phương phải băn khoăn về tiền hỗ trợ cho các em học tập. Thế nhưng, cho tới nay, trừ một số quỹ học bổng của một số tổ chức phi chính phủ và của cá nhân, thì chúng ta chưa có hẳn một chính sách cụ thể nhằm khuyến khích một cách hiệu quả cho các em học sinh nghèo học giỏi. Khi gọi các em học sinh ấy thuộc diện "nhà nghèo" thì không nhất thiết phải ở mức có "thẻ nghèo".

Cái nghèo ở đây được tính vào khả năng xoay xở vất vả của gia đình khi nuôi các em ăn học trong tình trạng học phí tăng, giá cả tăng, chi phí học tập tăng. Ở nhiều trường chuyên, học trò giỏi từ các huyện xa về học phải tự lo chỗ ăn chỗ ở với chi phí gần bằng chi phí gia đình lo cho các em học đại học. Chỉ vì nhà trường chưa có khu nội trú. Điều đó đã khiến một số em học giỏi từ các huyện không đủ "khả năng tiền" để theo học trường chuyên của tỉnh. Có thể chi phí nhà nước cho mỗi học sinh trường chuyên cao gấp mấy lần học sinh trường thường, nhưng đó là chi phí cho chất lượng "dạy và học", không phải chi phí thực cho từng học sinh, nhất là các học sinh nghèo.

Tôi nghĩ, Bộ GD-ĐT cần nghiên cứu trình Chính phủ một chính sách đãi ngộ cụ thể cho học sinh nghèo theo học các trường chuyên trong cả nước. Phải nói, với cách tuyển sinh hiện nay, thì "đầu vào" các trường chuyên hầu hết là học sinh giỏi. Với chính sách này, sức thu hút của các trường chuyên trong cả nước sẽ tăng mạnh, và sẽ có nhiều hơn những học sinh nghèo học giỏi có cơ hội học trường chuyên và thi đỗ vào đại học với điểm số cao.

                                                                                                                       Thanh Thảo

(báo Thanh Niên 8/8/2007)