QUI KHUYEN HOC NINH HOA

Trở về

MỤC LỤC THÔNG TIN NH

 

TRANG

THÔNG TIN

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Khi đàn chim trở về

Mỗi khi chiều về, nhiều người đi đường đã xuýt xoa, ngỡ ngàng khi bắt gặp hàng nghìn con cò nườm nượp bay về khu rừng ngập mặn (RNM) cách Quốc lộ 1A hơn 100m ở xã Ninh Ích, thị xã Ninh Hòa (Khánh Hòa). Nhưng ít người biết rằng đằng sau vẻ đẹp tự nhiên ấy là một câu chuyện dài về nỗ lực tái sinh RNM. Chuyện bắt đầu bằng sự thay đổi nhận thức của những người dân quê chất phác.

. Hồi sinh rừng ngập mặn

 

Ông Nguyễn Văn Loan bên những cây đước con trồng trong đìa nhà mình.

 

Trước năm 1995, xã Ninh Ích từng có khoảng 200ha RNM nguyên sinh. Nhưng rồi hàng loạt đìa nuôi trồng thủy sản xuất hiện, xâm hại nghiêm trọng đến đầm Nha Phu, phá hủy không thương tiếc RNM. Đến năm 2006, RNM chỉ còn khoảng 30ha, giảm tới 85% diện tích rừng. Nguyên nhân chủ yếu do nhận thức của người dân và thậm chí cả cán bộ nơi có rừng về vai trò của RNM chưa đầy đủ, dẫn đến tình trạng chặt phá rừng tràn lan đến mức báo động. Ông Nguyễn Công Toàn, Chủ tịch UBND xã Ninh Ích cho biết: “Bắt đầu từ năm 2007, từ dự án tài trợ của Tổ chức Tokio Marine & Nichido Fire Insurance Nhật Bản, phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội, xã tiến hành trồng mới 5ha RNM, tiền giống và công trồng mỗi héc-ta được hỗ trợ 2,5 triệu đồng. Cá nhân tôi cũng nhận trồng 1ha với 5.000 cây con và bảo quản RNM nguyên sinh dọc theo bãi triều”. Tuy nhiên, ông Toàn cho biết, việc trồng RNM gặp phải nhiều khó khăn. Tỉ lệ cây con chết hoặc đổ ngã khá cao, hàng năm phải đầu tư bổ sung khoảng 2.000 cây. Ngoài những nguyên nhân khách quan như gió to, do hà luồng đục thân cây con, còn có những lý do chủ quan mang yếu tố con người. Một số cư dân trong khi soi, bắt tôm cá, đào bắt ngao ốc đã làm ngã đổ cây; một số người còn chặt cây rừng nguyên sinh để làm vật liệu, phục vụ cho công việc gia đình… Có thể thấy, một khi ý thức của người dân chưa tốt thì công tác bảo vệ và trồng mới RNM rất khó có thể thực hiện. RNM không những có tác dụng to lớn trong việc bảo vệ bờ biển, là bức tường xanh che chắn gió, chống xâm thực, mà còn đem lại nguồn lợi rất lớn trong hệ sinh thái. Ngoài lâm sản, phải kể đến tài nguyên thủy sản được khai thác trực tiếp không chỉ trong các hệ thống kênh rạch, mà còn từ cả một vùng ven biển rộng lớn xung quanh. “Từ năm 2007, lãnh đạo xã Ninh Ích đã quan tâm tới việc tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là cư dân ven biển. Nếu chỉ trồng mà không bảo vệ thì thành công không cao. Từ thực tế đó, để phát huy phong trào trồng RNM, chúng tôi không chỉ trồng rừng, mà còn làm sao để gắn kết rừng với việc phát triển kinh tế dưới tán rừng. Có như vậy người dân mới gắn bó với rừng, qua đó việc duy trì trồng và bảo vệ rừng sẽ hiệu quả hơn”, ông Toàn cho biết.

Dọc ngang trên những bờ be đìa như bàn cờ, chúng tôi gặp ông Nguyễn Văn Phương (thôn Tân Đảo) đang đi bắt ốc. Ông Phương cho biết, người dân vùng biển lâu nay vẫn khai thác trong tự nhiên các loài như ốc sắt, ốc đụn, ốc đuôi heo, cua xanh… sau khi nước thủy triều rút, mỗi lần cũng được từ 100 đến 150 ngàn đồng. Ngoài ra, RNM không những là nguồn cung cấp thức ăn mà còn là nơi cư trú, nuôi dưỡng con non của nhiều loài thủy sản có giá trị, đặc biệt là các loài tôm, cua, cá xuất khẩu. Trong vòng đời của một số lớn các loài tôm cá, có một hoặc nhiều giai đoạn bắt buộc phải sống trong các vùng nước nông, cửa sông RNM. Điển hình là các loài tôm sú, tôm bạc có tập tính đẻ ở biển, cách xa bờ, với độ sâu thích hợp. Nhờ tác động của dòng nước thủy triều, sau khi trứng thụ tinh, nở thành ấu trùng chuyển vào ven bờ, bơi dần vào cửa đầm theo nước triều lên, sau đó tìm những vùng nước cạn để bám vào rễ cây rồi đi sâu vào kênh rạch RNM. Chúng sống ở RNM cho tới khi thành thục rồi lại di cư ra biển để sinh sản, bắt đầu vòng tuần hoàn mới. Như vậy, RNM đóng vai trò vừa là nơi bảo vệ, nuôi dưỡng con non, con giống, vừa cung cấp thức ăn, góp phần tăng sản lượng thủy sản. Người dân xã Ninh Ích nơi có rừng đã thay đổi nhận thức của mình về khu rừng, thay vì chặt phá như trước đây, bây giờ họ tích cực trồng mới rừng.

Đang ngồi đan lờ bắt tôm cá, thấy chúng tôi, ông Nguyễn Văn Loan liền vui vẻ bắt chuyện và dẫn chúng tôi đi xem đìa kết hợp rừng của nhà ông. Ông kể, ông ở đây đã mấy chục năm, khi phong trào nuôi tôm bùng phát là lúc ông cùng bao người triệt hạ thẳng tay rừng đước để làm đìa. Nhưng giờ thì khác. Ông chỉ cho chúng tôi khu rừng đước nguyên sinh còn sót lại, có những cây bán cổ thụ cao gần 15m, những cây ông trồng cách đây mấy năm nay cao gần 10m, rồi chỉ vào những cây đước con cao chừng nửa mét hào hứng khoe: “Có rừng, làm đìa khấm khá hơn hẳn, cá kìm, cá dìa về nhiều lắm, không phải bỏ tiền mua giống. Giờ tôi còn ra tận ngoài đầm nhặt quả đước về để trồng thêm trong đìa của mình”. Có thể nói, với người dân nơi đây, RNM đã trở thành một phần máu thịt không thể tách rời, là một điều gì đó mà họ có quyền tự hào trong cuộc sống còn nhiều vất vả.

 

Đàn cò trắng chao nghiêng trên khu rừng ngập mặn đang hồi sinh mạnh mẽ.

 

Sau hơn 3 năm thực hiện trồng mới và gắn kết rừng với phát triển kinh tế dưới tán rừng, mô hình này đã mang lại những chuyển biến tích cực. Đến đìa của ông Nguyễn Xưa, ông kể cho chúng tôi lợi ích của RNM đối với đìa tôm của ông. “Cây đước che bóng mát cho một phần đìa nên khi trời nóng, nhiệt độ nước không quá cao, lượng nước bốc hơi cũng ít hơn, nhờ đó độ mặn không tăng nhiều, không gây sốc cho tôm. Cây cũng cung cấp mùn bã làm thức ăn cho tôm, cá trong đìa. Năm qua, đìa tôm nhà tôi trúng 2 mùa, thu về được 500 triệu đồng”, ông Xưa hồ hởi kể.

Nói về hiệu quả mô hình, ông Nguyễn Công Toàn nhận xét: “Bản thân RNM là một hệ thống nuôi trồng hải sản tự nhiên khép kín, môi trường nước ổn định, nguồn lợi thủy hải sản dồi dào, phong phú. RNM còn cung cấp vật liệu gỗ làm nhà, nhuộm lưới, làm dụng cụ đánh bắt và cung cấp lượng oxy đáng kể cho môi trường. Những hộ dân ở xã đã ý thức rõ về tác dụng và ý nghĩa của RNM, đó là thành công bước đầu và là điều cơ bản để khôi phục RNM. Sức khỏe của tôm ở những đìa nuôi quảng canh gần RNM hoặc trồng cây ngập mặn ở xung quanh bờ cũng tốt hơn ở các đìa trống trải. Điều đó chứng minh cho tính hiệu quả của mô hình trồng rừng này”.

. Đất lành chim đậu

Sự hiệu quả trong cách trồng rừng đó đã khiến cho màu xanh của RNM ngày càng trải rộng, thu hút chim di cư đến trú ngụ. Khi ánh chiều buông xuống cũng là lúc đàn cò hàng ngàn con kiếm ăn xong bay về đậu trắng các cây đước. Thật khó hình dung khi chỉ cách Quốc lộ 1A ngược xuôi những chuyến xe qua lại hơn 100m lại xuất hiện một “vườn cò” rộng lớn đến thế, tiếng cò kêu vang cả rừng. Xen lẫn những cánh cò trắng chao lượn có cả tiếng hót líu lo của các loài chim cảnh như chim cu, chào mào… Đối với người dân nơi đây, cò về rừng là một điều thú vị và tốt lành. Ông Nguyễn Văn Phương cho biết: “Cò về cách đây khoảng 4, 5 năm. Nhưng từ lúc bắt đầu trồng mới rừng đến nay thì số lượng cò bay về càng ngày càng nhiều. Đất lành chim đậu, đó là điều tốt. Có điều, dân làm đìa ở đây phải thường xuyên canh đìa, đuổi cò, không để cò ăn mất tôm cá”. Cách đìa ông Phương không xa là đìa của lão nông Nguyễn Xưa. Đìa nhà ông vừa thu hoạch nên cạn nước, cò đậu rất đông để kiếm mồi. “Ban đầu tôi cũng thấy khó chịu vì phải canh đìa đuổi cò, thêm nữa phân cò rất tanh, sợ ô nhiễm nguồn nước nuôi tôm cá, nhưng đìa vẫn thu hoạch bình thường nên cũng bớt lo. Chiều chiều, được ngồi ngắm cánh cò chao nghiêng trên khu rừng đước xanh tươi tốt, công sức của bao người dân bấy lâu, lòng thấy vui vui” - lẫn trong lời nói móm mém của ông Xưa có cái thư thái nghe sao nhẹ nhàng…

Theo quy hoạch của tỉnh, đến năm 2015, toàn tỉnh phấn đấu trồng thêm 120ha RNM. Theo chỉ đạo của UBND thị xã Ninh Hòa, xã Ninh Ích dự kiến quy hoạch trồng 60ha RNM, diện tích dọc theo bãi triều xã Ninh Ích thuộc đầm Nha Phu nay đã đạt 35ha. Có được kết quả này là nhờ có sự kết hợp tốt giữa lợi ích trồng rừng với lợi ích kinh tế của người dân, đồng thời tuyên truyền có hiệu quả để người dân nhận thức tốt vai trò của RNM. Ông Toàn hy vọng trong tương lai, khu RNM sẽ phát triển hơn, đồng thời mở ra cơ hội biến nơi này thành điểm du lịch sinh thái. Ninh Ích chỉ cách Nha Trang hơn 20km, nếu được đầu tư sẽ là nơi thư giãn và nghỉ dưỡng tốt, đặt biệt là vào mùa Hè oi bức; hoặc tổ chức tour đồng quê, thưởng thức hải sản tại chỗ và ngắm vườn cò…

HUY TOÀN - MINH THIẾT

Mọi thông tin về Website xin gởi đến : webmaster@ninhhoatoday.net

ninhhoatoday@yahoo.com