QUI KHUYEN HOC NINH HOA

Trở về

MỤC LỤC THÔNG TIN NH

 

 

THÔNG TIN

NINH HÒA

 

 

Vương quốc tỏi thứ hai

 

Nhiều người Việt Nam lâu nay vẫn nghĩ cây tỏi chỉ có mặt duy nhất trên đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Thế nhưng, loài thực phẩm đặc biệt này đã có một quê hương thứ hai từ gần 20 năm nay tại vùng biển Ninh Phước, thị xã Ninh Hòa sau một cuộc thiên di khá tình cờ. Tôi gọi vùng tỏi Ninh Phước là “vương quốc tỏi thứ hai”, sau đảo Lý Sơn.

Thu hoạch tỏi. Ảnh: Trần Đăng

Tôi thật sự ngỡ ngàng khi nhìn thấy cánh đồng tỏi mút mắt từ núi Hòn Hèo đến tận chân mây. Xa kia là biển xanh rì. Cứ ngỡ hình ảnh này chỉ có ở Lý Sơn, nào ngờ lại xuất hiện ngay trên đất Ninh Phước. Có một góc quê hương của tôi đang hiện hữu nơi này. Thật ấm lòng biết bao khi nghe giọng nói nằng nặng quen thuộc âm vang trong những ngôi nhà mái ngói đỏ tươi được vây bọc bởi những cánh đồng tỏi mởn xanh. Giọng nói ấy tôi đã từng nghe từ 22 năm trước, khi lần đầu đặt chân lên đảo Lý Sơn. 

Biết tôi quê Quảng Ngãi đi tìm hiểu về cây tỏi ở Ninh Phước, chị Bùi Thị Mi dừng tay đang chọn những củ tỏi tròn lẳn, hướng về phía khách, giọng trầm buồn, có phần chua chát: “Sắp toi rồi chứ tỏi gì nữa em. Họ bứng cả làng lên khu tái định cư Ninh Thủy, tận hóc bà tó kia kìa, nhường đất cho dự án chi đó không biết. Lên đó chỉ còn biết ăn cám thôi”. 

Tôi cắt ngang mạch cảm xúc được gửi gắm qua từng nỗi lo toan của người đàn bà 63 tuổi ấy để đi vào công việc chính của mình. “Chuyện di dời tính sau, chị kể chuyện trồng tỏi em nghe với?”. Chị Mi chỉ tay về phía ngôi nhà ẩn mình trong một vườn dừa lúc lỉu quả xanh: “Lên nhà thằng Sáu Nhân đó mà hỏi chuyện trồng tỏi. Nó là người đầu tiên đem cây tỏi từ Lý Sơn vô đây mấy chục năm trước. Chị là người “ăn theo” thôi mà”. 

Gặp “truyền nhân” nghề trồng tỏi

Anh Võ Ái Nhân trông già hơn cái tuổi 51 của mình. Nắng gió của vùng biển Ninh Phước như nhuộm thêm màu đen cho làn da vốn không thể trắng hơn của anh sau 20 năm quăng quật dưới chân núi Hòn Hèo này. Dân Ninh Phước vẫn gọi anh bằng thứ, thứ sáu, tên Nhân. Họ cũng coi Sáu Nhân như là người khai sơn phá thạch cho cây tỏi nơi vùng đất toàn cát trắng này. 

Khi tôi đến nhà, Sáu Nhân cũng vừa cho những trái cà dĩa cuối cùng vào bao: “Giống cà này ngoài mình gọi là cà dĩa, chịu với đất này lắm đó anh. Chỉ vài ba sào đất vườn “làm thêm” mà cũng kiếm bộn tiền anh à. Ngoài mình, hễ sau vụ tỏi là ngồi ngửa cổ mong mưa chứ ở đây làm không hết việc. Tôi vừa thu xong lứa đậu phụng, tiếp đến là cà. Mấy cái món “đệm” sau cây tỏi, coi vậy mà “thở” được”. 

Tôi hiểu, “ngoài mình” tức ngoài đảo Bé thuộc đảo Lý Sơn, nơi Sáu Nhân bật tiếng khóc chào đời từ hơn nửa thế kỷ trước. Đảo Bé không có nước ngọt, dân dựa hoàn toàn vào các bể chứa nước mưa. Mùa khô, giá nước ngọt lên đến 200.000đồng/m
3. Người còn không có nước uống lấy đâu tưới tỏi! Vì vậy, quanh năm ngửa cổ mong mưa là chuyện thường ngày. 

Thế nên vào vùng Ninh Phước này, khí hậu ôn hòa, nguồn nước ngọt dồi dào, Sáu Nhân như rồng gặp mây. Nghe tôi nhắc đến chuyện trồng tỏi trên đất Ninh Phước, anh tua chậm thước phim của đời mình từ hơn 20 năm trước, khi chàng thanh niên quê Lý Sơn tình cờ đặt chân đến đây sau một chuyến lang bạt kỳ hồ lên tận Lâm Đồng để mong tìm một cơ hội cho đời mình.

Khởi nghiệp từ 25 ký tỏi

Hỏi riết một hồi, hóa ra Võ Ái Nhân là con bác Võ Đôi ở đảo Bé, nhân vật đã có lần tôi đề cập trong một bài viết trên báo Lao Động cách đây đã lâu. Ông được xem như “pho sử sống” của làng với những bài vè có vần có điệu, nói về những thăng trầm của hòn đảo quanh năm thiếu nước ngọt ấy. Võ Ái Nhân là con thứ 5 trong một gia đình có 7 anh chị em. Không chịu với cảnh ngồi ngửa cổ mong mưa nơi quê nhà, chàng trai ấy đã lên đường “hành phương Nam” nhưng anh cũng không biết bến đỗ của đời mình là ở chốn nào.

Hay tin làng mình có anh Ba Thọ lấy vợ và định cư ở Ninh Phước, Sáu Nhân từ Đà Lạt đón xe đò về “thăm đồng hương”. Đó là một chiều mùa đông của năm 1988. “Hồi đó, đường từ thị xã Ninh Hòa về đây gian nan chứ không có đường nhựa như bây giờ đâu. Nhất là qua đoạn sát chân Hòn Hèo, đá đen lô nhô như một bãi sa trường, chiếc xe ôm giằng xóc như muốn hất mình ra khỏi xe. Thú thật là trông cảnh ấy, tôi rất ngao ngán nhưng lỡ hứa với anh Ba Thọ rồi nên tôi phải đến thăm cho bằng được”. Sáu Nhân hồi tưởng một quãng trong ký ức mù sương của mình từ hơn 20 năm trước.
Trên đường về Ninh Phước, đập vào mắt Sáu Nhân là những luống hành được người dân nơi đây trồng để ăn trong dịp tết, thẳng tắp, xanh mơn mởn. Vốn là dân chuyên trồng tỏi, trồng hành nên khi nhìn những cây hành có vẻ khác lạ ấy, Sáu Nhân chợt nghĩ trong đầu: Vùng đất này có thể trồng được cây tỏi chăng? Ý nghĩ thoáng qua ấy được anh lưu giữ vào lòng kèm một câu hỏi: Hay ta mang cây tỏi ngoài quê vô đây trồng thử xem sao? Những ngày sau đó, Sáu Nhân lang thang khắp làng, quan sát rất kỹ thổ nhưỡng rồi quyết định về lại quê nhà.

Hành trang trở lại Ninh Phước sau đó của Sáu Nhân là 25 ký tỏi giống. Anh “vay” tạm nhà Ba Thọ 300m2 đất. Cơ nghiệp bắt đầu từ đó. “Hồi ấy không có xe xúc, máy bơm nước như bây giờ đâu. Tất tật tôi làm bằng thủ công. Sáng lên núi thồ đất đỏ về, chiều móc cát lên rồi phủ một lớp trên cùng. Những tép tỏi giống nằm chưa ấm chỗ, một buổi sáng ra thăm vườn, tôi đã reo lên, vui còn hơn tìm ra nước ngọt trên đảo Bé quê nhà khi chứng kiến những nhánh lá non tơ vừa thoát ra từ thân củ tỏi. Linh cảm đã mách với tôi rằng, mảnh đất này sẽ là nơi mình gắn trọn đời” - Sáu Nhân nhớ lại. 
300kg tỏi tươi thu hoạch từ lứa tỏi đầu tiên chỉ đủ thỏa trí tò mò chứ chưa đủ thuyết phục dân Ninh Phước và cả người dân Lý Sơn quê nhà có thể bỏ quê vô đây để tiếp tục trồng loại cây truyền thống này. “Tôi trở lại quê nhà lần nữa, mang theo một bao tỏi và 10 bụi hành nặng gần 1kg. Tôi nghĩ, chỉ có thể thuyết phục bà con quê nhà bằng chính sản phẩm mình làm ra chứ họ không thể tin qua lời kể được”. Sáu Nhân đã đúng với suy nghĩ đó vì sau chuyến về quê cùng sản phẩm do anh làm được, hàng loạt gia đình ở đảo Bé lần lượt rời làng. Cây tỏi Lý Sơn bắt đầu có thêm quê mới.

Làng tỏi

Phó Chủ tịch xã Ninh Phước Hồ Văn Thuận cho hay, toàn xã hiện có trên 100 hộ dân Lý Sơn vô đây định cư và trồng tỏi, cộng với 35 gia đình là dân Ninh Phước “gốc” cũng tham gia vào nghề này. Đây toàn là những gia đình khá giả nhờ vào tỏi. Còn Sáu Nhân thì nhẩm tính: Mỗi hécta bình quân cũng kiếm được 10 tấn tỏi, gia đình ít nhất là 5 sào, nhiều nhất là gần 10ha, tính cả xã hiện có khoảng 150ha trồng tỏi, bằng một nửa diện tích tỏi Lý Sơn hiện nay, mỗi năm thu về khoảng 60 tỉ đồng. 


Tỏi khô ở Ninh Phước. Ảnh: Trần Đăng

Tôi hỏi Sáu Nhân: “Cây tỏi Lý Sơn sống được là nhờ đất đỏ núi lửa và cát được hóa thạch từ những con ốc, con sò, còn Ninh Phước này, thổ nhưỡng đâu giống Lý Sơn mà cây tỏi cũng sống được?”. Sáu Nhân phân tích: “Vùng này dày đặc san hô nên hợp với cây tỏi anh à. Còn đất đỏ thì trên núi kìa, cũng hao hao như ngoài Lý Sơn. Có điều, nếu ai quen ăn tỏi thì sẽ phân biệt được đâu là tỏi Ninh Hòa, đâu là tỏi Lý Sơn. Tỏi ngoài mình có mùi thơm hơn, cay hơn một chút. Có người cạn nghĩ, mang tỏi Ninh Phước về trộn với tỏi Lý Sơn để bán nhưng tôi nghĩ, mỗi loại tỏi có một hương vị riêng, không việc gì phải làm như vậy. Giá tỏi ở Ninh Phước này cũng đã 80.000 - 90.000đ/kg, chẳng thua gì tỏi Lý Sơn đâu ”.

Nghe tôi đề nghị được chụp một pô hình mà chủ nhân của vườn tỏi phải có mặt trong ảnh, anh Võ Hoài Danh 33 tuổi, đưa tay lên chiếc cầu dao điện đặt cạnh cửa nhà, rồi bật lên trước khi anh bước ra vườn. Những vòi phun nước tự động giăng mắc khắp vườn bắt đầu tung nước trắng xóa - điều chưa từng thấy ở đảo Lý Sơn. Danh nói: “Ngoài mình mà có điều kiện như thế này, đi đâu cho mệt, anh hể?”. 

Tôi như gặp lại quê nhà qua tiếng “hể” ấy của Danh

 

Trần Đăng